INFORMASILENGKAP.COM

Công lịch kỉ nguyên" (viết tắt là TCN, cách sử dụng tương ứng tiếng Anh là BC, viết tắt của Before Christ). Hệ thống TCN và CN được phát minh bởi tu sĩ Dionysius...

Hán Vũ Đế (chữ Hán: 漢武帝; 31 tháng 7, 156 TCN - 29 tháng 3, 87 TCN), tên thật Lưu Triệt (劉徹), biểu tự Thông (通), là vị hoàng đế thứ bảy của nhà Hán trong...

Tần Thủy Hoàng (tiếng Trung: 秦始皇) (18 tháng 2 năm 259 TCN – 11 tháng 7 năm 210 TCN), tên huý là Chính (政), tính Doanh (嬴), thị Triệu (趙) hoặc Tần (秦),...

Ahenobarbus, cha là Lucius Domitius Ahenobarbus đã từng là tổng tài năm 16 TCN, cũng phục vụ trong chiến dịch Armenia. Aqua Alsietina aqueduct được xây...

văn minh lúa nước và văn hóa làng xã. Truyền thuyết kể rằng từ năm 2879 TCN, nhà nước Xích Quỷ của người Việt đã hình thành, cùng thời với truyền thuyết...

Thập niên 0, giai đoạn từ năm 1 đến năm 9 Thập niên 0 TCN, giai đoạn từ năm 9 TCN đến năm 1 TCN −0, số âm không (0), một con số tồn tại trong máy tính...

Hán Cao Tổ (chữ Hán: 漢高祖; 256 TCN – 1 tháng 6 năm 195 TCN), húy Lưu Bang (劉邦), biểu tự Quý (季), là vị hoàng đế khai quốc của triều đại nhà Hán trong lịch...

Lã hậu (chữ Hán: 呂后, 241 – 180 TCN), có âm khác Lữ hậu, thường gọi Lã Thái hậu (呂太后) hay Hán Cao hậu (漢高后), là vị Hoàng hậu duy nhất của Hán Cao Tổ Lưu...

Tần (tiếng Trung: 秦; bính âm: Qin, Wade-Giles: Qin hoặc Ch'in) (900 TCN-221 TCN) là một nước chư hầu thời Xuân Thu và Chiến Quốc ở Trung Quốc. Cuối cùng...

thành lập và được cai trị bởi gia tộc họ Lưu. Tiếp nối nhà Tần (221 TCN – 206 TCN) tồn tại trong một khoảng thời gian ngắn ngủi và thời kỳ Chiến tranh...

một quốc gia được lãnh đạo bởi Nhà Triệu tồn tại trong giai đoạn 204 TCN – 111 TCN trước khi bị Nhà Hán tiêu diệt. Cương vực tương ứng một phần lãnh thổ...

Tần Chiêu Tương vương (chữ Hán: 秦昭襄王; 325 TCN – 251 TCN, trị vì: 306 TCN - 251 TCN) hay Tần Chiêu vương (秦昭王), là vị vua thứ 33 của nước Tần - chư hầu...

thời đại, bính âm: Chūnqiū Shídài) là một giai đoạn lịch sử từ 771 đến 476 TCN trong lịch sử Trung Quốc. Tên của nó bắt nguồn từ cuốn Kinh Xuân Thu (Biên...

(770 TCN – 476 TCN) và Chiến Quốc (476 TCN – 221 TCN). Nhà Đông Chu chấm dứt khi Chu Noãn vương bị Tần Chiêu Tương vương phế truất vào năm 256 TCN. Đến...

秦惠文王; 354 TCN – 311 TCN), là vị vua thứ 31 của nước Tần - chư hầu nhà Chu trong lịch sử Trung Quốc. Ông trị vì từ năm 338 TCN đến năm 311 TCN, tổng cộng...

203 TCN – 6 tháng 7, 157 TCN), tên thật là Lưu Hằng (劉恆), là vị hoàng đế thứ năm của nhà Tây Hán trong lịch sử Trung Quốc, trị vì từ năm 180 TCN đến năm...

Nhà Hán là hoàng triều thứ hai của Trung Quốc kế tục nhà Tần (221 – 206 TCN) và được tiếp nối bởi thời kỳ Tam Quốc (220 – 265). Kéo dài hơn 4 thế kỷ,...

漢景帝; 188 TCN – 9 tháng 3, 141 TCN), tên thật là Lưu Khải (劉啟), là vị Hoàng đế thứ sáu của nhà Hán trong lịch sử Trung Quốc, ở ngôi từ năm 157 TCN đến năm...

TCN – 17 tháng 4, 7 TCN), húy Lưu Ngao (劉驁) là vị Hoàng đế thứ 12 của nhà Tây Hán trong lịch sử Trung Quốc. Ông cai trị từ ngày 4 tháng 8 năm 33 TCN đến...

Thể loại:Sinh năm 4 Dại Vũ Thần Vương (m. 44) Xem thêm thông tin: Thể loại:Mất năm 4 Hách Cư Thế (s. 69 TCN) 21 tháng 2: Gaius Caesar (s. 20 TCN) x t s...

Nhà Tần (221 TCN - 206 TCN) là triều đại kế tục nhà Chu và trước nhà Hán trong lịch sử Trung Quốc. Nhà Tần được đặt tên theo nước Tần - nước đã chiến...

Trung Á, nói chung sinh sống ở khu vực thuộc Mông Cổ ngày nay. Từ thế kỷ III TCN họ đã kiểm soát một đế chế rộng lớn trên thảo nguyên, kéo dài về phía tây...

TCN - 8 tháng 7, 33 TCN), húy Lưu Thích (劉奭), là vị Hoàng đế thứ 11 của nhà Tây Hán trong lịch sử Trung Quốc. Ông trị vì từ năm 49 TCN đến năm 33 TCN...

Tần Hiếu công (chữ Hán: 秦孝公, sinh 381 TCN, trị vì 361 TCN-338 TCN) hay Tần Bình vương (秦平王), tên thật là Doanh Cừ Lương (嬴渠梁), là vị vua thứ 30 của nước...

(tiếng Latinh: [ˈɡaːiʊs ˈjuːliʊs ˈkae̯sar]; 12 tháng 7 năm 100 TCN – 15 tháng 3 năm 44 TCN) là một vị tướng và chính khách người La Mã. Là thành viên của...

Tần Nhị Thế Hoàng đế (chữ Hán: 秦二世; 230 TCN - 207 TCN), hay Nhị Thế Hoàng đế (二世皇帝), tên thật là Hồ Hợi (胡亥), tính Doanh (嬴), thị Tần (秦), là vị Hoàng...

547 TCN tới năm 539 TCN nhưng dường như là sự thù địch kéo dài nhiều năm liền giữa hai đế quốc đã dẫn đến cuộc chiến tranh diễn ra từ năm 540–539 TCN và...

漢宣帝; 91 TCN - 49 TCN), húy Lưu Tuân (劉詢), là vị Hoàng đế thứ 10 của nhà Tây Hán trong lịch sử Trung Quốc, trị vì từ năm 74 TCN đến năm 49 TCN, tổng cộng...

Triệu thời Chiến Quốc trong lịch sử Trung Quốc diễn ra từ năm 262 TCN đến năm 260 TCN. Cả hai bên đều thay chủ tướng chỉ huy quân đội và kết quả quân Tần...

thứ tư của nhà Tây Hán trong lịch sử Trung Quốc, ở ngôi từ năm 184 TCN đến năm 180 TCN. Lưu Hồng, còn có tên Lưu Sơn (劉山) hay Lưu Nghĩa (義劉), là con của...

tiếng Latinh: Imperator Caesar Divi Filius Augustus; sinh 23 tháng 9 năm 63 TCN — 19 tháng 8 năm 14, tên khai sinh là Gaius Octavius và được biết đến với...

minh La Mã bắt đầu từ sự kiện thành lập thành phố Rome vào thế kỷ thứ ́8 TCN cho tới sự sụp đổ của Đế quốc Tây La Mã vào thế kỷ thứ 5 CN, bao gồm các...

Hán Chiêu Đế (chữ Hán: 汉昭帝, 95 TCN – 74 TCN), tên thật là Lưu Phất Lăng (劉弗陵), là vị Hoàng đế thứ tám của triều đại nhà Tây Hán trong lịch sử Trung Quốc...

Thiên (k. 145 TCN hoặc k. 135 TCN – k. 86 TCN), biểu tự Tử Trường (子長), là một nhà sử học Trung Quốc sống vào đầu thời nhà Hán (206 TCN – 220). Ông được...

Triệu Vũ Đế (chữ Hán: 趙武帝, 257 TCN hoặc 235 TCN - 137 TCN), húy Triệu Đà (chữ Hán: 趙佗), là vị vua đầu tiên của nước Nam Việt và nhà Triệu, có lãnh thổ...

Khương Tử Nha (chữ Hán: 姜子牙, 1156 TCN - 1015 TCN), tính Khương (姜), thị Lã (呂), tên Thượng (尚), tự Tử Nha (子牙), lại được gọi là Thượng Phụ (尚父), là khai...

năm 1766 TCN tới khoảng năm 1122 TCN, tuy nhiên theo biên niên sử dựa theo Trúc thư kỉ niên thì khoảng thời gian này là 1556 TCN tới 1046 TCN. Các kết...

(771 - 475 TCN). Đến thời Chiến Quốc trong thế kỷ V–III TCN, quân chủ bảy quốc gia hùng mạnh đều xưng vương như thiên tử nhà Chu. Đến năm 256 TCN, nhà Chu...

Nhà nước này tồn tại từ năm 403 TCN khi Ngụy Tư được Chu Uy Liệt Vương phong tước Hầu, tức Ngụy Văn hầu. Năm 344 TCN, Ngụy Huệ Thành vương xưng Vương...

từ thời kỳ Tăm tối của Hy Lạp khoảng từ thế kỷ XII cho tới thế kỷ thứ IX TCN và kéo dài đến cuối thời kỳ cổ đại (khoảng năm 600 Công Nguyên). Tiếp nối...

phía bắc, Thrace về phía đông và Thessaly về phía nam. Trước thế kỷ thứ 4 TCN, Macedonia là một vương quốc nhỏ nằm bên ngoài khu vực bị thống trị bởi các...

Sumer (4500 TCN–1900 TCN), sau đó là các đế chế, đáng chú ý nhất là Đế quốc Akkad (2334 TCN–2154 TCN), Đế quốc Tân Assyria (911 TCN–609 TCN) và Văn minh...

Hán chiến tranh, 楚漢相爭 Sở Hán tương tranh hay 楚漢春秋 Sở Hán Xuân Thu, 206–202 TCN) là thời kỳ sau thời đại nhà Tần ở Trung Hoa. Trong thời kỳ này, các quý...

Tần Tuyên Thái hậu (chữ Hán: 秦宣太后, ? - 265 TCN), cũng gọi Mị Thái hậu (羋太后) hay Tuyên Thái hậu (宣太后), là một Thái hậu nước Tần thời Chiến Quốc trong lịch...

sớm (khoảng 2000 TCN-1500 TCN); Thời đại đồ đồng giữa (khoảng 1500 TCN-1200 TCN) và Thời đại đồ đồng muộn (khoảng 1200 TCN-500 TCN). Ireland cũng được...

12 năm từ 541 TCN đến 529 TCN, ngôi quốc vương của Sở đã thay đổi đến 4 lần. Sở Giáp Ngao (con Sở Khang vương, trị vì từ 544 TCN-542 TCN) vừa lên ngôi...

Cập cai trị Cyrenaica và Libya (sinh năm 40 TCN) 3 tháng 2, Hán Bình Đế, hoàng đế nhà Hán (sinh năm 9 TCN) Orodes III , vua (shah) của Đế quốc Parthia...

8000 TCN. Nó là kim loại đầu tiên được nung chảy từ quặng của nó vào khoảng 5000 TCN, kim loại đầu tiên được đúc thành khối vào khoảng 4000 TCN và kim...

bổ nhiệm làm Thống lãnh tối cao (độc tài suốt đời; 44 TCN), Trận Actium (2 tháng 9 năm 31 TCN), và khi Viện nguyên lão La Mã cấp Octavius các quyền lực...

Hán: 劉賀; 92 TCN — 59 TCN), tức Xương Ấp Vương, là vị Hoàng đế thứ chín của nhà Hán trong lịch sử Trung Quốc, chỉ tại vị 27 ngày năm 74 TCN. Lưu Hạ là cháu...

漢哀帝; 26 TCN – 1 TCN) tên thật là Lưu Hân (劉欣) là vị Hoàng đế thứ 13 của nhà Hán trong lịch sử Trung Quốc. Ông ở ngôi từ năm 7 TCN đến năm 1 TCN. Lưu Hân...

Ca Mâu Ni (Shakyamuni Buddha) truyền giảng ở miền đông Ấn Độ vào thế kỷ 6 TCN. Được truyền bá trong khoảng thời gian 45 năm khi Đức Phật còn tại thế ra...

Quốc Thất hùng. Năm 221 TCN, nước Tề bị nước Tần diệt, là quốc gia cuối cùng bị Tần Thủy Hoàng chinh phục. Vào khoảng thế kỷ 11 TCN, Tề được thành lập một...

giai đoạn lịch sử kéo dài từ khoảng thế kỷ 5 TCN tới khi Trung Quốc thống nhất dưới thời Tần năm 221 TCN. Thông thường nó được coi là giai đoạn thứ hai...

TCN David Anthony đề xuất trình tự sau: Tiền-Anatolia (4200 TCN) Tiền-Tocharia (3700 TCN) Tiền-German (3300 TCN) Tiền-Italia và Tiền-Celt (3000 TCN)...

Lý Tư (chữ Hán: 李斯; k. 280 TCN  – 208 TCN) là nhà chính trị Trung Quốc cổ đại, làm đến chức thừa tướng dưới đời Tần Thủy Hoàng và Tần Nhị Thế. Ông là người...

Hàn Tín (giản thể: 韩信; phồn thể: 韓信; bính âm: Hán Xìn; 230 TCN – 196 TCN), thường gọi theo tước hiệu là Hoài Âm hầu (淮陰候), là một danh tướng của nhà Hán...

Khâm định Việt sử Thông giám cương mục cho rằng ông trị vì từ năm 257 TCN đến 208 TCN, tổng cộng khoảng 50 năm. Trong khi đó, nhiều sử gia hiện đại, dựa...

Trung Quốc và Miền Bắc Việt Nam) suốt giai đoạn 204–111 trước Công nguyên (TCN). Nguồn gốc của Nhà Triệu bắt nguồn từ Triệu Đà, một võ tướng của Nhà Tần...

công trình của Herodotus (484 TCN–425 TCN), Callimachus (310 TCN/305 TCN-240 TCN), Philo xứ Byzantium (280 TCN - 220 TCN). Về số phận và sự tồn tại ngày...

Tần Vũ Vương (chữ Hán: 秦武王, trị vì 310 TCN-307 TCN), tên thật là Doanh Đảng (嬴蕩), là vị quân chủ thứ 32 của nước Tần - chư hầu nhà Chu trong lịch sử Trung...

- 169 TCN), người quận Bái, là tướng lĩnh, chính trị gia thời Hán Sở và là khai quốc công thần của nhà Hán trong lịch sử Trung Quốc. Năm 209 TCN, Chu Bột...

Thành Thang (chữ Hán: 成湯; 1847 TCN - 1760 TCN), thường được gọi là Thương Thang (商湯), Vũ Thang (武湯), Thiên Ất (天乙), Đại Ất (大乙) hay Cao Tổ Ất (高祖乙), là...

Trương Lương (chữ Hán: 張良; trước 250 TCN - 186 TCN), biểu tự Tử Phòng (子房), là danh thần khai quốc nổi tiếng thời nhà Hán. Ông cùng với Hàn Tín, Tiêu...

Hoắc Khứ Bệnh (tiếng Trung: 霍去病; bính âm: Huo Qubing, 140 TCN - 117 TCN), là người huyện Bình Dương, quận Hà Đông, đại tướng chống Hung Nô của nhà Hán...

Phù Tô (tiếng Trung: 扶苏; bính âm: Fúsū; ?-210 TCN) là con trai cả của Tần Thủy Hoàng trong lịch sử Trung Quốc. Theo Sử ký, ông là con trai cả của Tần...

Câu Tiễn (chữ Hán: 越王勾踐; trị vì 496 TCN - 465 TCN) là vua nước Việt (ngày nay là Thượng Hải, bắc Chiết Giang và nam Giang Tô) cuối thời kỳ Xuân Thu trong...

Hoắc Quang (chữ Hán: 霍光, bính âm: Huoguang, 130 TCN (?) - 21 tháng 4, 68 TCN), biểu tự Tử Mạnh (子孟, bính âm: Zimeng), nguyên là người huyện Bình Dương...

vào năm 390 TCN, La Mã vẫn liên tục đụng độ và khuất phục liên minh bộ tộc Samnite hùng mạnh ở vùng Apennine suốt nửa sau thế kỷ IV TCN, chính thức vươn...

210 TCN – 26 tháng 9, 188 TCN), tên thật Lưu Doanh (劉盈), là vị Hoàng đế thứ hai của nhà Tây Hán trong lịch sử Trung Quốc, ở ngôi từ năm 195 TCN đến năm...

Năm 5 (V) là một năm trong lịch Julius. Nhũ Tử Anh (m. 25) Sứ đồ Phaolô (m. 64) Âm Lệ Hoa (m. 64) Hán Bình Đế (s. 9 TCN) x t s...

phần lớn phía Nam Hy Lạp. Thời kỳ của lịch sử Hy Lạp từ khoảng 1600 TCN tới 1100 TCN được gọi là Mycenaean theo tên của Mycenae. Xem thêm: nền văn minh...

nhóm anh em họ trong cuộc chiến tranh Câu Lư (22 tháng 11, 3067 TCN—10 tháng 12, 3067 TCN? (kết thúc 18 ngày)) và số phận của các hoàng tử Kaurava và Pāṇḍava...

ngày trong năm. 216 TCN – Quân Carthage giành thắng lợi trước quân Cộng hòa La Mã trong Trận Cannae tại địa bàn nay thuộc Ý. 338 TCN – Quân Macedonia giành...

hai trường thi của Homer: Iliad và Odyssey. Cuộc chiến xảy ra khoảng 1184 TCN tại thành Troia. Chuyện bắt đầu bằng tiệc cưới của vua Hy Lạp Peleus và nữ...

Hạng Tịch (chữ Hán: 項籍; 232 TCN - 202 TCN), biểu tự là Vũ (羽), do đó ông được biết đến rộng rãi qua cái tên Hạng Vũ (項羽) hoặc Tây Sở Bá vương (西楚霸王),...

Bộ Việt Nam hiện nay. Chiến dịch diễn ra 221 trước công nguyên (TCN) đến năm 214 TCN, nghĩa là nhà Tần thực hiện mở rộng lãnh thổ về phía nam ngay sau...

ngày nay. Theo đó, nó có thể chỉ: Đế quốc Achaemenes (550–330 TCN) Đế quốc Parthia (247 TCN–224 CN) Nhà Sasan (224–651) Nhà Safavid (1501–1736) Nhà Afsharid...

Tần Hiếu Văn vương (chữ Hán: 秦孝文王, cai trị: 250 TCN), tên thật là Doanh Trụ (嬴柱), là vị vua thứ 34 và trị vì chỉ trong 3 ngày của nước Tần thời Chiến...

Khwarezm (thế kỷ 8-6 TCN), Bactria (thế kỷ 8-6 TCN), Sogdiana (thế kỷ 8-6 TCN), Fergana (thế kỷ 3 TCN - thế kỷ 6) và Margiana (thế kỷ 3 TCN - thế kỷ 6), do...

loại, được xây dựng bởi Nebuchadnezzar II thời Tân Babylon (trị vì 605- 562 TCN), dành tặng cho vợ của mình, Amytis người Media, để làm bà khuây khỏa nỗi...

Triệu Cơ (chữ Hán: 趙姬; bính âm: zhào ji; ? - 229 TCN), còn gọi Lã Bất Vi cơ (呂不韋姬), Tử Sở phu nhân (子楚夫人) hay Đế thái hậu (帝太后), là một nhân vật cuối...

nhất, là một trong các quốc gia đầu tiên trên thế giới vào thiên niên kỷ 10 TCN và đã trải qua một số bước phát triển sớm nhất về chữ viết, nông nghiệp,...

Ngũ Tử Tư (tiếng Trung: 伍子胥; bính âm: Wŭ Zisu, ? - 484 TCN), tên thật là Viên (员), biểu tự Tử Tư (子胥), là một đại phu nước Sở, sau trở thành tướng quốc...

thần thoại, triết học và tôn giáo Trung Hoa. Thời nhà Thương (thế kỷ 17-11 TCN) người Trung Quốc gọi vị thần tối cao của mình là Thượng Đế (上帝) hoặc Đế...

Tần Trang Tương Vương (chữ Hán: 秦莊襄王, sinh năm 281 TCN, trị vì: 249 TCN-247 TCN) hay còn gọi là Tần Trang vương (秦莊王), tên thật là Doanh Dị Nhân (嬴異人)...

TCN, trong khi Çatalhöyük là một khu dân cư Thời đại đồ đá mới và đồ đồng đá rất lớn tại miền nam Anatolia, tồn tại từ khoảng 7500 TCN tới 5700 TCN....

Chu Vũ Vương (chữ Hán: 周武王, 1110 TCN - 1043 TCN, tên thật là Cơ Phát (姬發), nhật danh là Vũ Đế Nhật Đinh (珷帝日丁), là vị vua sáng lập triều đại nhà Chu trong...

Trần Bình (giản thể: 陈平; phồn thể: 陳平, ? - 178 TCN), nguyên quán ở làng Hội Dũ, huyện Hương Vũ, là nhà quân sự, chính trị thời chiến tranh Hán-Sở và nhà...

Lã Bất Vi (Giản thể: 吕不韦; phồn thể: 呂不韋; 292 TCN - 235 TCN) là một thương nhân người nước Vệ, sau trở thành Tướng quốc của nước Tần thời Chiến Quốc. Ông...

Trịnh Trang công (chữ Hán: 鄭莊公; 757 TCN – 701 TCN), tên thật là Cơ Ngụ Sinh (姬寤生), là vị vua thứ ba của nước Trịnh – chư hầu nhà Chu thời Xuân Thu trong...

Hiếu Văn Đậu Hoàng hậu (chữ Hán: 孝文竇皇后; 205 - 135 TCN), còn gọi là Đậu Thái hậu (竇太后), kế thất nhưng là Hoàng hậu tại vị duy nhất của Hán Văn Đế Lưu Hằng...

Philopator (tiếng Hy Lạp Koine: Κλεοπάτρα Θεά Φιλοπάτωρ; 70/69 TCN – 10 tháng 8 năm 30 TCN) là nhà cai trị thực sự cuối cùng của Vương triều Ptolemaios...

Trong dạng hiện tại của nó, Valmiki Ramayana có niên đại có thể từ 500 TCN đến 100 TCN, hay là khoảng cùng thời với những bản đầu tiên của sử thi Mahabharata...

Triệu Cao (chữ Hán: 趙高, trước 258/257 TCN - 207 TCN) là một nhân vật chính trị của triều đại nhà Tần, người có ảnh hưởng chính trị rất lớn trong giai...

đoạn (332 TCN - 30 TCN) trong lịch sử Ai Cập cũng được chia như sau: 1) Thời Ai Cập thuộc Macedonia (332 TCN - 305 TCN) vì cho đến năm 305 TCN tướng Ptolemaios...

(2926—2890 TCN; hoặc Kaa hoặc Qáa), là vị vua cuối cùng của Vương triều thứ nhất. vương triều của ông kéo dài 33 năm vào giai đoạn cuối thế kỷ 30 TCN. Manetho...

Tề Hoàn công (chữ Hán: 齊桓公; 715 TCN - 7 tháng 10, 643 TCN), tên thật là Khương Tiểu Bạch (姜小白) nếu gọi theo họ tính hoặc Tề Tiểu Bạch (齊小白) nếu gọi theo...

ông tên thật là Lý Nhĩ, sinh vào thế kỷ thứ 6 TCN tại nước Sở vào thời Xuân Thu (k. 770 - k. 481 TCN). Khi đang đảm nhiệm chức quan lưu trữ sử liệu cho...

Tôn Vũ (545 TCN - 470 TCN) (giản thể: 孙武; phồn thể: 孫武; bính âm: Sūn Wǔ) tên chữ là Trường Khanh, là một danh tướng kiệt xuất của nước Ngô ở cuối thời...

Trái Đất". Người đầu tiên đề cập đến thuật ngữ này là Eratosthenes (276–194 TCN). Bốn lĩnh vực truyền thống nghiên cứu về địa lý là phân tích không gian...

năm 1.000.000 TCN; các học giải đều thống nhất rằng Homo erectus đã kiểm soát được lửa trong khoảng thời gian 500.000 TCN và 400.000 TCN. Lửa, cùng với...

giản thể: 商鞅; bính âm: Shāng Yāng; Wade-Giles: Shang Yang) (khoảng 390 TCN-338 TCN), Ông vốn gốc mang họ Cơ (姬姓) là con cháu công thất Chu Văn vương trú...

tiên khi Tấn Mục hầu mất (785 TCN), người em là Thương Thúc đoạt ngôi của cháu là Cơ Cừu. Cừu phải bỏ trốn. Năm 781 TCN, Thế tử Cừu tập hợp lực lượng...

Chu U vương (chữ Hán: 周幽王; 800 TCN - 771 TCN), tên là Cơ Cung Tinh (姬宮湦), là vị vua thứ 12 của nhà Chu trong lịch sử Trung Quốc. Ông cũng là vị vua cuối...

Vệ Thanh (giản thể: 卫青, phồn thể: 衛青, ?-106 TCN), tên gốc là Trịnh Thanh, biểu tự Trọng Khanh (仲卿), là tướng lĩnh nhà Hán trong lịch sử Trung Quốc. Ông...

Tôn Tẫn (孫臏, 382 TCN - 316 TCN), người nước Tề, là một quân sư, một nhà chỉ huy quân sự nổi tiếng thời Chiến Quốc. Tương truyền, Tôn Tẫn là cháu của Tôn...

Lưu Phì (chữ Hán: 劉肥, 221 TCN -189 TCN), tức Tề Điệu Huệ vương (齊悼惠王), là vị vua thứ hai của tiểu quốc Tề, chư hầu của nhà Hán trong lịch sử Trung Quốc...

Mạnh Thường Quân (chữ Hán: 孟尝君, ? - 279 TCN) tên thật là Điền Văn (田文), thuộc tông thất nước Tề, làm Tể tướng nước Tề thời Chiến Quốc, và là một trong...

8000 năm trước công nguyên (TCN) và thời kỳ đồ đá mới bắt đầu trước năm 6000 TCN, tiếp theo là thời kỳ bạc khoảng 2500 năm TCN. Theo Tam quốc di sự (Samguk...

Lưu Cung (chữ Hán: 劉恭), tức Hán Tiền Thiếu Đế (漢前少帝) (193 TCN – 184 TCN) là vị Hoàng đế thứ ba của nhà Tây Hán trong lịch sử Trung Quốc, kế vị Hán Huệ...

Tô Tần (chữ Hán: 蘇秦; 382—284 TCN), tên tự là Quý Tử (季子), là một trong những đại diện tiêu biểu của Tung Hoành gia cùng với Trương Nghi thời Chiến Quốc...

Vương (東明聖王 Dongmyeongseongwang hay 東明王 Dongmyeongwang) (58 - 19 TCN, trị vì 37 - 19 TCN) là vị vua sáng lập của Cao Câu Ly (Goguryeo), vương quốc phía...

kỷ 1 trước Công nguyên (TCN) được tính từ năm 100 TCN đến năm 1 TCN. Vì vậy không có "thế kỷ 0" chuyển tiếp giữa thế kỷ 1 TCN và thế kỷ 1. Trong tiếng...

漢平帝; 9 TCN – 6), tên thật là Lưu Khản (劉衎) hay Lưu Diễn, là vị Hoàng đế thứ 14 của nhà Tây Hán trong lịch sử Trung Quốc. Ông ở ngôi từ năm 1 TCN cho đến...

Vương Tiễn (chữ Hán: 王翦; 304 TCN-214 TCN) là đại danh tướng nước Tần cuối thời Chiến Quốc, có công đánh dẹp các nước chư hầu ở Sơn Đông giúp Tần Thủy...

hơn của nó đã tạo ra một loạt cácbon phóng xạ có niên đại khoảng 6000 năm TCN. Các lớp trên trong cùng một địa điểm đã đưa ra bằng chứng về sự chuyển đổi...

Eurysthenes ? – 930 TCN Agis I, 930 – 900 TCN Echestratus, 900 – 870 TCN Labotas, 870 – c.840 TCN Doryssus, 840 – c.820 TCN Agesilaus I, 820 – c.790 TCN Archelaus...

là một loại lịch được Julius Caesar giới thiệu vào năm 46 TCN và có hiệu lực từ năm 45 TCN (709 ab urbe condita). Nó đã được lựa chọn sau khi có sự tư...

Bạc phu nhân (chữ Hán: 薄夫人,220TCN - 155 TCN), thường gọi là Bạc Cơ (薄姬), là một phi tần của Hán Cao Tổ Lưu Bang, Hoàng đế sáng lập ra nhà Hán, sinh mẫu...

lịch sử phát triển liên tục kể từ mốc thành lập nền Cộng hòa vào năm 509 TCN. Nhà sử học Hy Lạp Polybius, nguồn tư liệu chính về Hiến pháp La Mã, đánh...

Cơ Xương (chữ Hán: 姬昌, 1154 TCN - 1046 TCN), còn hay được gọi là Chu Văn vương (周文王), một thủ lĩnh bộ tộc Chu cuối thời nhà Thương trong lịch sử Trung...

cai trị thành lập vào năm 1894 TCN, bao gồm thành Babylon, và là một thành thị nhỏ dưới thời Đế chế Akkad (2335-2154 TCN), nhưng dưới triều đại Amorite...

danh. Sau đó, từ này trở thành tên gọi của mảnh đất Hy Lạp và đến năm 500 TCN, ý nghĩa của nó được dùng rộng ra cho cả phần đất đó lên tận phía bắc. Xét...

Anh Bố (chữ Hán: 英布; ?-196 TCN), hay còn gọi là Kình Bố, là vua chư hầu thời Hán Sở và đầu thời nhà Hán trong lịch sử Trung Quốc. Ông tham gia cuộc chiến...

Đại hội này diễn ra vào năm 232 TCN (năm Phật lịch 313) thời vua Devanampiya Tissa (trị vì: 307 TCN – 267 TCN, mất 267 TCN). Thành quả của cuộc kết tập này...

phẩm văn học sớm nhất tại Ấn Độ được biên soạn từ khoảng năm 1400 TCN đến 1200 TCN, chúng được viết bằng tiếng Phạn. Các tác phẩm nổi bật trong nền văn...

thời Hy Lạp hóa được cai trị bởi gia tộc Seleukos từ năm 312 đến năm 63 TCN. Seleukos I Nikator đã thành lập đế quốc này sau sự phân chia của Đế quốc...

600-1.046 TCN), mặc dù một vài bộ sách sử như Sử ký (khoảng 100 TCN) và Trúc thư kỷ niên khẳng định rằng triều đại nhà Hạ (khoảng 2.070 - 1.600 TCN) đã tồn...

Âu Lạc. Âu Lạc bị nhà Triệu ở phương Bắc thôn tính vào đầu thế kỷ thứ 2 TCN sau đó là thời kỳ Bắc thuộc kéo dài hơn một thiên niên kỷ. Chế độ quân chủ...

trong lịch sử Trung Quốc. Ông được cho là ở ngôi từ 1154 TCN đến 1123 TCN, hoặc 1075 TCN đến 1046 TCN. Theo sử sách, Trụ vương không phải là một vị vua xấu...

Trương Nghi (chữ Hán: 張儀, 373 TCN – 310 TCN), tước hiệu là Vũ Tín Quân (武信君), người đời tôn xưng là Trương Tử (張子), là một nhà du thuyết nổi tiếng thời...

năm 7.000 TCN đến năm 2.200 TCN và nhanh chóng lan rộng ra các quần đảo Bắc Mariana và Borneo vào năm 1500 TCN; Đảo Melanesia vào năm 1300 TCN; và phần...

và phim được hư cấu từ nhân vật nữ hoàng Ai Cập cổ đại Cleopatra VII (69 TCN-30TCN). Nữ hoàng đó đến ngày kén chồng đã giết tất cả người hỏi cô ấy làm...

trình bày trong Ghost-Raisers (Những kẻ gọi hồn), một vở bi kịch thế kỷ 5 TCN đã thất truyền của Aeschylus, lấy cảm hứng từ chương nekyia (gọi hồn) trong...

2309 TCN Didanu: 2309 - 2296 TCN Hanu: 2296 - 2283 TCN Zuabu: 2283 - 2270 TCN Nuabu: 2270 - 2257 TCN Abazu: 2257 - 2244 TCN Belu: 2244 - 2231 TCN Azarah:...

494 ở miền Bắc bán đảo Triều Tiên và miền Nam Mãn Châu ngày nay. Năm 86 TCN, Dongbuyeo (Đông Phù Dư) được tách riêng ra khỏi Buyeo. Trước đó Buyeo cũ...

cuối cùng của thời đại đồ đồng tại Hy Lạp, kéo dài từ khoảng năm 1750 TCN - 1050 TCN. Giai đoạn Mycenae là đại diện đầu tiên của nền văn minh Hy Lạp tiên...

Kinh Dương Vương (chữ Hán: 涇陽王, 2919 TCN - 2792 TCN) là nhân vật truyền thuyết, ông và Đế Nghi là con trai của Đế Minh, cháu nội của Đế Thừa, cháu 3 đời...

bắc cộng hòa Hồi giáo Tunisia ngày nay. Carthage được thành lập năm 814 TCN, sau đó trở thành một liệt cường hùng mạnh, kiểm soát các tuyến hàng hải...

minh Sumer phát triển từ cuối thiên niên kỷ 4 cho đến hết thiên niên kỷ 3 TCN, và là một trong những nền văn minh đầu tiên được biết đến trên thế giới...

Tiêu Hà (chữ Hán: 蕭何; 257 TCN - 193 TCN) là một Thừa tướng nổi tiếng của nhà Hán, có công rất lớn giúp Hán Cao Tổ Lưu Bang xây dựng sự nghiệp trong thời...

Ngô Phù Sai (tiếng Trung: 吳夫差; ? - 473 TCN) hay Ngô vương Phù Sai (吳王夫差), tên thật là Cơ Phù Sai (姬夫差), là vị vua thứ 25 của nước Ngô thời Đông Chu trong...

Sách của quan Thái sử) là cuốn sử của Tư Mã Thiên được viết từ năm 109 TCN đến 91 TCN, ghi lại lịch sử Trung Quốc trong hơn 2500 năm từ thời Hoàng Đế thần...

quốc, với nhà Hạ (thế kỷ 21 – thế kỷ 16 TCN), nhà Thương (thế kỷ 17 – thế kỷ 11 TCN), nhà Chu (thế kỷ 11 – 256 TCN), là khi mà các vị vua dùng tước hiệu...

người Athens trong khoảng thời gian 415-413 TCN hoặc sự kiện thành bang Helike bị tàn phá vào năm 373 TCN. Các nguồn chính duy nhất cho Atlantis là các...

vào thời Ấn Độ cổ đại, do vương triều Maurya cai trị từ năm 321 đến 185 TCN. Đế quốc Maurya bắt nguồn từ vùng Magadha tại đồng bằng hạ du sông Hằng (nay...

và là một trong những "bách gia chư tử". Quỷ Cốc Tử sinh ra vào thế kỷ 4 TCN. Tương truyền, ông tên thật là Vương Hủ (王诩). Có tài liệu còn gọi ông là...

cho mỗi thập niên, thế kỷ và thiên niên kỷ từ năm 15.000 TCN đến năm 3000. ^ Thập niên 0 TCN không phải là một thập niên thực sự vì nó chỉ bao gồm chín...

Tần vương Tử Anh (chữ Hán: 秦王子嬰, bính âm: Qínwáng Zǐyīng; ? - 207 TCN), thuỵ hiệu Tần Thương Đế (秦殇帝), là vị vua thứ ba và cũng là vua cuối cùng của nhà...

(Ilion). Bản chép tay sử thi sớm nhất có niên đại từ khoảng thế kỷ thứ 8 TCN. Lấy bối cảnh cuộc bao vây thành Troia (Ilion) suốt mười năm của liên quân...

Phục Hy hay Tử Hoa (chữ Hán: 伏羲) (4486 TCN—4365 TCN), còn gọi là Phục Hi thị (伏羲氏), Mật Hy (宓羲), Bào Hy (庖羲), Bao Hy (包羲), Hy Hoàng (羲皇), Hoàng Hy (皇羲)...

Hiếu Vũ Trần Hoàng hậu (chữ Hán: 孝武陳皇后; 158 TCN - 114 TCN), thường được biết đến với tên Trần A Kiều (陳阿嬌), nguyên phối và là Hoàng hậu đầu tiên của Hán...

Hàn Phi (chữ Hán: 韓非M; 280 TCN  – 233 TCN) là học giả nổi tiếng Trung Quốc cuối thời Chiến Quốc theo trường phái Pháp gia, tác giả Hàn Phi Tử (sách) Hàn...

điểm thay đổi của thời tiết. Vào cuối thời đại đồ đá (thiên niên kỷ 4 - 3 TCN), ở những nền văn minh cổ đại, quan sát bầu trời là công việc rất quan trọng...

(1384-1361 TCN) Srutanjaya (1361-1321 TCN) Vipra (1321-1296 TCN) Suchi (1296-1238 TCN) Kshemya (1238-1210 TCN) Subrata (1210-1150 TCN) Dharma (1150-1145 TCN) Susuma...

hòn đảo của Singapore có con người định cư lần đầu tiên vào thế kỷ thứ II TCN và sau đó thuộc một số quốc gia bản địa. Năm 1819, chính trị gia người Anh...

(1021-256 TCN) có chữ Kim (Kim văn 金文), là chữ viết trên các chuông bằng đồng và kim loại Chiến Quốc 戰國 (403-221 TCN) và thời nhà Tần 秦 (221-206 TCN) có chữ...

trong thời kỳ từ năm 200 TCN đến năm 71 TCN, được chia thành ba giai đoạn là: 200 TCN - 134 TCN, 133 TCN - 119 TCN, 103 TCN - 71 TCN. Cuộc chiến bắt đầu không...

và năm 380 TCN, Tề chiếm đoạt vùng Tang Khâu của Yên. Tuy nhiên, năm 373 TCN, tại Lâm Doanh (Lâm Hồ) nước Yên đã đánh bại Tề. Năm 355 TCN, nước Tề lại...

2550 TCN (còn nhiều tranh cãi về niên đại chính xác), dưới các quốc hiệu Awan (2550 TCN - 2120 TCN), Simashki (2120 TCN - 1850 TCN) và Elam (1850 TCN - 539...

623 TCN Bồ Đề Đạo Tràng (Bodh Gaya, Ấn Độ): Nơi Phật thành đạo năm 588 TCN Vườn Lộc Uyển (Sarnath, Ấn Độ): Nơi Phật chuyển Pháp luân năm 528 TCN Rừng...

Giữa thể kỷ thứ nhất TCN, Julius Caesar được bổ nhiệm làm dictator perpetuo ("độc tài vĩnh viễn"), sau bị mưu sát vào năm 44 TCN bởi nhiều kẻ bất mãn...

là Pharaon vĩ đại nhất lịch sử Ai Cập cổ đại. Ông ra đời khoảng năm 1303 TCN và ở tuổi 14, ông được vua cha Seti I chọn làm thái tử kế vị. Ông được tin...

trong văn hóa Okunev (thiên niên kỷ 2 TCN), văn hóa Andronovo (2300–1000 TCN) và văn hóa Karasuk (1500–300 TCN), lên đến cực điểm vào Đế quốc Hung Nô...

bảo vệ lãnh thổ (218-208 TCN), nhưng sau đó bị mắc bẫy nên mất quyền cai trị đất nước vào tay nhà Triệu năm 179 TCN (hoặc 207 TCN). Từ đây vùng lãnh thổ...

Ptolemaios sau khi Ai Cập trở thành một tỉnh La Mã dưới thời Augustus vào năm 30 TCN. Niên đại trị vì của các Pharaon gần đúng. Danh sách các Pharaon được đưa...

địa lý. Theo các tài liệu kinh điển, thời đại đồ sắt bắt đầu vào thế kỷ 12 TCN tại Trung Đông cổ đại, Ấn Độ cổ đại (với nền văn minh Veda hậu-Rigveda) và...

cũng có gốc rễ từ Cam Túc tương ứng là vào khoảng 3100 TCN tới 2700 TCN và 2400 TCN tới 1900 TCN. Nước Tần (秦), sau này trở thành nhà nước sáng lập của...

khu vực nằm dưới quyền cai trị của Đế quốc La Mã (Roma) vào khoảng năm 200 TCN, khu vực sau đó được đặt tên là Hispania. Trong thời trung cổ, Hispania bị...

khoảng gần 3.4 triệu năm, và kết thúc vào giai đoạn khoảng từ 8700 TCN tới năm 2000 TCN,[cần dẫn nguồn] cùng với sự ra đời của các công cụ bằng kim loại...

phía nam và Văn hóa Long Sơn ở phía bắc. Vào thời nhà Hạ (năm 2070–1600 TCN), ngọn núi có tên là Đại Sơn (tiếng Trung: 岱山; bính âm: Dài Shān), nằm trên...

thời kỳ Vệ Đà, là thời kỳ hình thành Ấn Độ giáo. Vào giữa thiên niên kỷ 1 TCN, người sáng lập Phật giáo là Gautama Buddha sinh tại miền nam Nepal. Nhiều...

Quốc của Tần) là một chuỗi những chiến dịch quân sự vào cuối thế kỷ thứ 3 TCN nhằm thống nhất lãnh thổ Trung Hoa do nước Tần thực hiện nhắm vào sáu nước...

(/liˈɒnɪdəs, -dæs/; tiếng Hy Lạp cổ: Λεωνίδας; mất ngày 19 tháng 9 năm 480 TCN) là một vị vua của thành bang Sparta thuộc Hy Lạp, và là vua thứ 17 thuộc...

(540 TCN-518 TCN). Con của Triệu Vũ. Triệu Giản tử Triệu Ưởng (517 TCN-476 TCN). Con của Triệu Thành. Triệu Tương tử Triệu Vô Tuất (475 TCN-425 TCN). Con...

khoảng 1900 TCN (Plimpton 322), Ai Cập cổ đại khoảng 1800 TCN (Rhind Mathematical Papyrus), Vương quốc Giữa Ai Cập khoảng 1300-1200 TCN (Berlin 6619)...

thoại và là một vị thánh nổi tiếng, sống ở thế kỷ thứ IV-III TCN (vào khoảng năm 300 TCN, thời Hùng Duệ Vương). Về sau, ông thường được liệt vào một trong...

cách là Vua của Babylon vào năm 626 TCN và trở nên hùng mạnh sau sự sụp đổ của Đế quốc Tân Assyria vào năm 612 TCN, Đế quốc Tân Babylon chỉ tồn tại trong...

bằng tên Hán-Việt A Lịch Sơn đại đế (20/21 tháng 7 năm 356 TCN – 10/11 tháng 6 năm 323 TCN), là basileus (quốc vương) thứ 14 thuộc nhà Argead của Vương...

Vua của Argos - Bản sao La Mã của một bức tượng của Kresilas từ k. 430 TCN. Glyptothek, Munich. Athena tư vấn cho Diomedes ngay trước khi bước vào trận...

Lưu Như Ý (chữ Hán: 劉如意, 208 TCN-194 TCN), tức Triệu Ẩn vương (赵隱王), là vua của hai nước chư hầu là Đại và Triệu của nhà Hán trong lịch sử Trung Quốc...

Kūruš, Ba Tư: کوروش بزرگ, Kūrosh-e-Bozorg) (Khoảng 600 TCN hoặc là 576 TCN – Tháng 12 năm 530 TCN), trong tiếng Việt viết là Cyrus II Đại đế cũng được gọi...

(ngày nay là Bahrain và Oman) trên bán đảo Ả Rập. Vào thiên niên kỷ thứ 3 TCN, giữa người Sumer và người Akkad đã phát triển sự giao thoa văn hoá mật thiết...

2 TCN. Do có vị trí chiến lược, trong khoảng thời gian sau đó, hòn đảo bị nhiều thế lực lớn như Assyria, Ai Cập và Ba Tư chiếm đóng. Đến năm 333 TCN, hòn...

(周公) xây dựng vào thế kỷ 11 TCN và được đặt tên là Thành Chu (成周). Nó trở thành kinh đô của nhà Đông Chu kể từ năm 770 TCN. Thành phố này đã bị phá hủy...

Hà Tĩnh bây giờ. Quốc gia này tồn tại cho đến năm 258 TCN rồi bị thay thế bởi Âu Lạc. Năm 257 TCN, nước Âu Lạc (甌雒, 甌駱, 甌貉) được dựng lên, từ việc liên...

biên soạn Văn bản Kim tự tháp Vương triều V in the 24th century TCN. Vào năm 2150 TCN (Vương triều IX), sơ đồ sao trong nắp quan tài Ai Cập—còn được biết...

Bạch Khởi (chữ Hán: 白起; 332 TCN – 257 TCN) là tướng lĩnh quân sự Trung Quốc cổ đại, làm việc cho nước Tần thời Chiến Quốc. Bạch Khởi được xem là một trong...

tháng đầu tiên của năm là tháng này. Đến cuối năm Nguyên Phong thứ 7 (104 TCN) thì Hán Vũ Đế mới quyết định từ năm sau đổi niên hiệu thành Thái Sơ và nhân...

băng hà mang tới giai đoạn ẩm ướt hơn cho Sahara, từ khoảng năm 8000 TCN đến 6000 TCN, có lẽ vì các vùng áp suất thấp trên khắp các phiến băng đang sụp đổ...

vương quốc La Mã bắt đầu bằng việc thành lập thành phố vào khoảng năm 753 TCN, với những khu định cư nằm xung quanh đồi Palatine dọc theo sông Tiber, và...

mười tám quốc gia phong kiến tạo ra bởi Hạng Vũ ở Trung Quốc vào năm 206 TCN sau sự sụp đổ của triều Tần. Chi tiết về các quốc gia này như sau: Mười tám...

nước Ai Cập. Nền văn minh Ai Cập được hình thành rõ nét là vào năm 3150 TCN (theo trình tự thời gian của bảng niên đại Ai Cập) với sự thống nhất chính...

(khoảng 367 TCN - 283 TCN), là một vị tướng người Macedonia dưới trướng của vua Alexandros Đại đế, là người cai trị Ai Cập (323-283 TCN) và người sáng...

nhất còn tại Slovakia – được tìm thấy gần Nové Mesto nad Váhom năm 270.000 TCN, thời kỳ Đầu Đồ đá cũ. Những công cụ cổ đó, được làm theo kỹ thuật Clactonian...

vào năm 860 TCN, và đến thế kỷ 6 TCN được Satrapy thay thế. Vương quốc Armenia đạt đến đỉnh cao dưới thời Tigranes Đại đế vào thế kỷ 1 TCN và là quốc gia...

356 TCN - 295 TCN), tên thật là Triệu Ung (趙雍), là vị vua thứ sáu của nước Triệu - chư hầu nhà Chu trong lịch sử Trung Quốc. Ông trị vì từ năm 325 TCN đến...

192 TCN), người huyện Bái, quận Tứ Thủy, nhân vật chính trị cuối Tần đầu Hán. Xỉ tuy là đồng hương của Lưu Bang, nhưng là con nhà thế tộc. Năm 208 TCN, ông...

Thương và bắt đầu kỷ nguyên của nhà Chu (1.066 TCN – 221 TCN) bao gồm nhà Tây Chu (1.066 TCN – 771 TCN) và nhà Đông Chu hay còn được gọi là thời Xuân...

đôi khi trên đầu gậy sẽ trang trí một đôi cánh và một quả cầu. Từ 3500 năm TCN, người Babylon đã có ghi chép về Caduceus, một biểu tượng đại diện cho Hermes...

thời kỳ đồ đá cũ. Ngay sau thời kỳ băng hà cuối cùng, khoảng 12.000 năm TCN, hệ sinh thái phong phú trên quần đảo Nhật Bản đã giúp đẩy nhanh sự phát...

trong thiên niên kỷ 4 TCN. Các đồ vật bằng đồng xuất hiện khoảng năm 1500 TCN, và các công cụ đồ sắt được biết đến từ năm 700 TCN. Thời kỳ lịch sử nguyên...

cuối Thiên niên kỷ 2 TCN. Canaan có tầm quan trọng lớn về mặt địa chính trị vào thời kì Amarna ở cuối Thời đại đồ đồng (thế kỷ 14 TCN) vì là khu vực nơi...

vùng này khoảng năm 1000 TCN. Sau khi người Ấn-Arya tới đây, vương quốc Gangaridai được thành lập từ ít nhất thế kỷ thứ VII TCN, sau này vương quốc này...

Lưu Cứ (Phồn thể: 劉據; giản thể: 刘据, 128 TCN - 91 TCN), hay còn gọi là Lệ Thái tử (戾太子) hoặc Vệ Thái tử (衛太子), là Hoàng trưởng tử của Hán Vũ Đế Lưu Triệt...

Mahajanapada dưới thời cai trị của vua Tần-bà-sa-la (Bimbisāra) (558 - 491 TCN) và qua đời trong thời gian đầu của triều đại A-xà-thế (Ajātaśatru), người...

nữ vương Semiramis xứ Assyria, vua Ba Tư Cyrus II (530 TCN) và vua Hy Lạp Alexandros (326 TCN). Sử phương Tây còn ghi lại sự hiện diện của những đoàn...

Tấn Văn công (chữ Hán: 晉文公, 697 TCN - 628 TCN), tên thật là Cơ Trùng Nhĩ (姬重耳), là vị vua thứ 24 của nước Tấn - chư hầu nhà Chu thời Xuân Thu trong lịch...

các triều đình của phương Bắc như: Bắc thuộc lần thứ nhất (179 hoặc 111 TCN - 40): Thời kỳ này kết thúc với Khởi nghĩa Hai Bà Trưng giành độc lập khỏi...

Liêm Pha (chữ Hán: 廉頗, 327 TCN - 243 TCN) là danh tướng thời Chiến Quốc trong lịch sử Trung Quốc. Ông từng làm tướng nước Triệu, nước Ngụy và nước Sở...

một quốc gia được lãnh đạo bởi nhà Triệu tồn tại trong giai đoạn 203 TCN – 111 TCN Đế quốc Việt Nam (1945) Việt Nam: quốc hiệu của Việt Nam thời Nhà Nguyễn...

chính tả tiếng Anh: Aristotle, phiên âm tiếng Việt: A-rit-xtốt; 384 – 322 TCN) là một triết gia, nhà bác học người Hy Lạp cổ điển. Ông là một trong những...

tăm tối (thế kỷ 12 TCN – thế kỷ 8 TCN), thời kỳ cổ phong (thế kỷ 8 TCN – thế kỷ 5 TCN), và thời kỳ cổ điển (thế kỷ 5 TCN – thế kỷ 3 TCN). Tiếng Hy Lạp cổ...

Nhật Bản (10500 TCN), Viễn Đông Nga (14000 TCN), châu Phi hạ Sahara (9400 TCN), Nam Mỹ (9000-7000 TCN), và Trung Đông (7000 - 6000 TCN). Đồ gốm được chế...

nước sông Nin đưa đến thành lập chính quyền khu vực này từ khoảng năm 5000 TCN. Vì địa thế của Ai Cập gây khó khăn cho những nước khác đến chiếm đóng, xứ...

bói toán vào thời Tây Chu (khoảng 1000–750 TCN). Trải qua thời Chiến Quốc tới thời Tần–Hán (khoảng 500–200 TCN), Kinh Dịch dần trở thành một tác phẩm vũ...

Lý Lăng (chữ Hán: 李陵, ? – 74 TCN), tự Thiếu Khanh, người Thành Kỷ, Lũng Tây, tướng lãnh nhà Tây Hán. Ông chỉ huy 5000 bộ binh áp sát Thiền Vu đình của...

lãnh thổ biên giới đã khiến nước Việt mất dần địa vị bá chủ. Vào năm 334 TCN, nước Sở mở một cuộc tấn công bất ngờ vào lãnh thổ nước Việt và đoạt lấy...

Phàn Khoái (chữ Hán: 樊哙, bính âm: Fán Kuài; ?-189 TCN) là công thần khai quốc nhà Hán trong lịch sử Trung Quốc. Phàn Khoái là người huyện Bái, đồng hương...

(劉據, 128 TCN – 91 TCN), mẹ là Vệ hoàng hậu, ông nội của Hán Tuyên Đế, bị buộc tự sát năm 91 TCN. Yên Thích vương Lưu Đán (燕刺王劉旦, ? - 80 TCN), bị buộc...

Sở Chiêu vương (chữ Hán: 楚昭王, bính âm: Chŭ Zhāo Wáng, 526 TCN - 489 TCN), thị Hùng (熊) tính Mị (芈), tên Trân (轸), là vị quốc vương thứ 13 của nước Sở...

bắt đầu là các vương quốc Elam vào thiên niên kỷ 4 TCN. Người Media thống nhất Iran vào thế kỷ VII TCN, lãnh thổ Iran được mở rộng cực độ dưới thời Cyrus...

phát hiện đã xảy ra khoảng 6000 TCN ở Georgia. Kỹ năng sản xuất rượu vang đã xuất hiện ở khu vực Balkan khoảng 4500 TCN. Rượu vang đã được uống để ăn mừng...

một bộ phận của địa cấp thị Thiệu Hưng, tỉnh Chiết Giang ngày nay. Năm 222 TCN, Tần Thủy Hoàng đã lấy khu vực hai nước Ngô và Việt thời Xuân Thu để thành...

Ngụy Huệ Thành vương (chữ Hán: 魏惠成王; trị vì: 369 TCN - 319 TCN) hay 369 TCN - 335 TCN) còn gọi là Ngụy Huệ vương (魏惠王) hay Lương Huệ vương (梁惠王), tên thật...

Triệu U Mục vương (chữ Hán: 趙幽繆王, trị vì 236 TCN - 228 TCN), tên thật là Triệu Thiên (趙遷), là vị vua thứ 10 của nước Triệu - chư hầu nhà Chu trong lịch...

591 TCN), tên thật là Hùng Lữ (熊旅), hay Mị Lữ (芈旅), là vị vua thứ 25 của nước Sở - chư hầu nhà Chu trong lịch sử Trung Quốc. Ông trị vì từ năm 613 TCN đến...

Lưỡng Hà, phát triển trong giai đoạn lịch sử bắt đầu từ 934 TCN và kết thúc năm 609 TCN. Trong suốt thời kỳ này, Assyria được xem như là thế lực hùng...

Quán Đào công chúa (chữ Hán: 馆陶公主, 189TCN - 116 TCN), húy Lưu Phiêu (劉嫖), còn được gọi Đậu Thái chúa (竇太主), là một Hoàng nữ và là Công chúa nhà Hán. Bà...

Chu Á Phu hay Châu Á Phu (Trung văn giản thể: 周亚夫, phồn thể: 周亞夫, ? - 143 TCN) là nhà quân sự và thừa tướng nhà Hán trong lịch sử Trung Quốc, con trai...

Vương Chính Quân (chữ Hán: 王政君; 71 TCN - 3 tháng 2, 13), cũng được gọi Nguyên hậu (元后), Hán Nguyên hậu (漢元后), Hiếu Nguyên hậu (孝元后), Tân thất Văn mẫu...

theo thời gian. Sidon chiếm ưu thế từ thế kỷ 12 đến thế kỷ 11 TCN, nhưng đến thế kỷ 10 TCN, Týros đã nổi lên thành thành bang có quyền lực lớn nhất. Ít...

những cuộc thi giữa những nhà viết kịch ở Athens cổ đại tổ chức vào thế kỉ 5 TCN. ^ Fraser, Neil. Theatre History Explained, The Cowood Press, 2004, page...

Lư Quán (chữ Hán: 盧绾; 256 TCN – 194 TCN) là tướng khai quốc nhà Hán trong lịch sử Trung Quốc. Ông tham gia giúp Lưu Bang chống nhà Tần và tiêu diệt nước...

người không nói tới năm 0, vì thế năm 1 Anno Domini đứng liền ngay sau năm 1 TCN (Ante Christum Natum) mà không có năm 0 xen vào giữa. Có điều này là do hệ...

chép lịch sử Việt Nam từ thời đại truyền thuyết Kinh Dương Vương năm 2879 TCN đến năm 1675 đời vua Lê Gia Tông nhà Hậu Lê. Hoàn thành lần đầu năm 1479...

(赖), Dong (庸), Đường (唐), Quân (麇), Đam (聃). Đến thời Xuân Thu (770 TCN - 476 TCN), nước Sở nguyên ở Hà Nam ngày nay trở nên lớn mạnh, dần dần thôn tính...

bí và ớt. Các đô thị Maya đầu tiên mọc lên vào khoảng năm 750 TCN, và từ năm 500 TCN trở đi, kiến trúc đô thị của người Maya tiến triển rất hoành tráng...

hoặc Ngũ Đế. Theo huyền sử Trung Quốc, ông trị vì trong khoảng 2698 TCN đến 2599 TCN và là người sáng lập ra nền văn minh Trung Quốc. Theo truyền thuyết...

vì Judah từ khoảng năm 1010 TCN đến năm 1002 TCN, trị vì toàn Vương quốc thống nhất từ khoảng năm 1002 TCN đến năm 970 TCN. Theo Kinh Thánh Hebrew, David...

áp bức, người mang lại sự sụp đổ của một triều đại. Khoảng cuối thế kỉ 18 TCN Kiệt bị đánh bại bởi Thành Thang, dẫn đến chấm dứt của nhà Hạ (kéo dài khoảng...

周宣王; 846 TCN - 782 TCN) là vị quân chủ thứ 11 của nhà Chu trong lịch sử Trung Quốc. Ông trị vì tổng cộng 46 năm, từ năm 828 TCN đến năm 782 TCN. Ông kế...

vào tuổi già và cai trị trong một thời gian khá ngắn (1324-1320 TCN hay 1327-1323 TCN). Ay tiếp tục đóng đô ở Thebes (Ai Cập). Ông được kế vị bởi con...

Phạm Lãi (chữ Hán: 范蠡) (525 TCN - 455 TCN), biểu tự Thiếu Bá (少伯), còn gọi là Phạm Bá (范伯), Si Di Tử Bì (鸱夷子皮) hay Đào Chu Công (陶朱公), là một danh thần...

TCN sau khi đánh bại vị vua Hùng cuối cùng của nước Văn Lang, ông lên ngôi và lấy niên hiệu là An Dương Vương. Nhà nước này tồn tại đến năm 208 TCN....

Khôi(455 TCN – 395 TCN), Thương Ưởng (390TCN -338 TCN), Hàn Phi Tử (280 TCN - 233 TCN) và Lý Tư (284 TCN - 208 TCN), Thân Bất Hại (385 TCN - 337 TCN),......

chuộng tại văn minh lưu vực sông Ấn (3300-1900 TCN). Các cổ vật làm từ lapis lazuli có niên đại khoảng 7570 TCN đã được tìm thấy tại di tích Bhirrana cổ xưa...

học đến từ phương Tây như các định lý của Thales (thế kỷ VI TCN). Đến thế kỷ thứ III TCN, hình học đã được Euclid hệ thống hóa dưới một hình thức tiên...

thứ nhất thời Hán Vũ Đế (206 TCN tới 116 TCN) Nam Ninh là vùng đất thuộc nước Nam Việt. Từ năm Nguyên Đỉnh thứ 6 (111 TCN) thuộc về quận Úc Lâm. Thời Tam...

Homer, tức ngôn ngữ Hy Lạp sử thi, vào khoảng thế kỷ 8 hoặc 7 TCN, cho đến giữa thế kỷ 6 TCN, tác phẩm đã trở thành một phần của quy điển văn học Hy Lạp...

triết học, khoa học, y học và luật pháp. Đến cuối thời Cộng hòa La Mã (75 TCN), tiếng Latinh cổ đã được chuẩn hóa thành tiếng Latinh cổ điển - được xem...

từ trước thế kỷ X TCN và ở Hy Lạp cổ đại từ thế kỷ VII TCN. Các mỏ kẽm tại Rajasthan đã được khai thác bởi con người từ thế kỷ VI TCN. Tuy nhiên, bằng...

từ khoảng năm 7000 TCN, và thời kỳ Đồ đá mới bắt đầu khoảng năm 6000 TCN. Thời kỳ đồ gốm Trất Văn kéo dài từ 3500 TCN đến 2000 TCN. Theo sự tích Đàn Quân...

truyện, được biên soạn không muộn hơn 389 TCN, và được gán cho nhà sử học mù Tả Khâu Minh vào thế kỷ thứ 5 TCN. Ở Ấn Độ cổ đại, văn học bắt nguồn từ những...

các vị quân chủ thần thoại của Trung Quốc trong thời kỳ từ năm 2852 TCN tới 2205 TCN, thời kỳ ngay trước thời nhà Hạ. Do không có di tích đủ lớn để khảo...

Ghi chép sớm nhất của việc sử dụng cần sa bắt đầu từ thiên niên kỷ thứ 3 TCN. Kể từ đầu thế kỷ 20, cần sa đã bị hạn chế về mặt pháp lý. Việc sở hữu, sử...

Tám của Ai Cập cổ đại hay Vương triều thứ 18 (bắt đầu năm 1543 TCN - kết thúc 1292 TCN) là một vương triều pharaon nổi tiếng của Ai Cập cổ đại, với sự...

là Plato, phiên âm tiếng Việt là Pla-tôn, 428/427 hay 424/423 - 348/347 TCN) là nhà triết học người Athens trong thời kỳ Cổ điển ở Hy Lạp cổ đại, người...

Công-tôn Diễn (chữ Hán: 公孫衍, 360 TCN-300 TCN), còn gọi là Tê Thủ (犀首), là chính khách thời Chiến Quốc, thuộc học phái Tung hoành gia, là một trong những...

Lao Ái (chữ Hán: 嫪毐; ?-238 TCN), dịch đúng phải là Liệu Ải, tước Trường Tín hầu (長信侯) là "sủng thần" của Triệu thái hậu trong triều đình nước Tần thời...

tự nhiên được bảo quản rất tốt của một người đàn ông từ khoảng năm 3300 TCN, được tìm thấy năm 1991 tại một sông băng ở Ötztal Alps, gần biên giới giữa...

tại trong khoảng thời gian 7000 TCN - 5000 TCN ở lưu vực Lạc Hà, khu định cư Gia Hồ từng tồn tại từ 7000 TCN - 5800 TCN ở khu vực huyện Vũ Dương ngày nay...

Trương Nhĩ (chữ Hán: 張耳; ?-202 TCN) là tướng nước Triệu và vua chư hầu thời Hán Sở trong lịch sử Trung Quốc, xuất thân từ Đại Lương (nước Nguỵ). Trương...

dạng của Phật lịch đều dựa trên Surya Siddhanta nguyên bản có từ thế kỷ 3 TCN, chứ không phải dạng hiện đại của nó cả hai dạng đều được sử dụng trong các...

Sở Hoài vương (楚懷王,355 TCN- 296 TCN, trị vì: 328 TCN-299 TCN), tên thật là Hùng Hoè (熊槐) hay Mị Hòe (芈槐), là vị vua thứ 40 của nước Sở - chư hầu nhà Chu...

điều kiện cho những người dân du mục đến đây sinh sống. Vào thập niên 1000 TCN, có một tộc du mục chăn cừu là người Scythia đến định cư tại xứ Kazakhstan...

Tín Lăng quân (chữ Hán: 信陵君; ? - 243 TCN), tên thật Ngụy Vô Kị (魏無忌), là một công tử nước Ngụy thời Chiến Quốc trong lịch sử Trung Quốc. Ông nổi tiếng...

vùng thượng thung lũng sông Hán Thủy. Nước Thục bị Tần đánh bại vào năm 316 TCN. Khi đó kinh đô của Thục đặt tại Thành Đô. Trong lịch sử, nước Thục được...

Xương Văn quân (chữ Hán: 昌文君; trị vì: 223 TCN), có thể là Công tử Điên nước Sở, tính Mị thị Hùng (熊), tên Điên (颠), là vị vua thứ 44 và là vua cuối cùng...

k. 490 TCN. Phù điêu Athena than khóc (k. 470-460 TCN) Tranh trên gốm Kylix đỏ Attica, cảnh Athena giết tên khổng lồ Enceladus (k. 550–500 TCN) Phù điêu...

Hạng Bá (項伯, ? - 192 TCN), là một nhân vật sống vào cuối thời nhà Tần đầu thời nhà Hán trong lịch sử Trung Quốc. Hạng Bá xuất thân trong gia đình quý...

thiên niên kỷ 2 trước Công nguyên. Ông có thể đã trị vì vào k. 2800 - 2500 TCN và được thần thánh hóa sau khi chết. Ông trở thành một hình tượng lớn trong...

Đế quốc Parthia hay Vương triều Arsaces (247 TCN – 224 CN), một số tài liệu tiếng Việt gọi là An Tức (chữ Hán: 安息, phát âm tiếng Hán thượng cổ: *[ʔ]ˤa[n]...

Odyssey được Homer viết vào cuối thế kỉ VIII TCN, thứ hai là Orestea của Aeschylus được viết vào thế kỉ V TCN. Aegisthus là con trai của Thyestes với chính...

nguyên, lần hai từ 297 đến 272 TCN. Pyrros cũng từng chiếm ngôi vua Macedonia trong giai đoạn 288–284 và 273–272 TCN. Pyrros được xem là trong những...

lệ. Những cá nhân đầu tiên "được ướp xác" có niên đại từ khoảng năm 3300 TCN, dù đó không phải là những xác ướp nổi tiếng như Rameses II hay Seti I. Xác...

học đầu tiên đề xướng chủ nghĩa, từng theo học Socrates vào cuối thế kỷ 5 TCN. Diogenes theo sau Antisthenis và thực hiện chủ nghĩa khuyển nho tới cùng:...

Các tác phẩm xuất hiện về sau, bao gồm trường ca Aethiopis (thế kỷ VII TCN) và tác phẩm PostHómērosica do Quintus ở Smyrna sáng tác vào thế kỷ IV CN...

lập hiến và dấu vết về triều đại phong kiến ở Ethiopia bắt đầu từ thế kỷ 2 TCN. Ethiopia cũng là một trong những địa điểm cổ nhất mà con người từng sinh...

thiên niên kỷ thứ 2 TCN gần như trùng hợp với sự thành lập của thái ấp Chu và khối ngữ tộc Kra-Dai. Trong khoảng thời gian từ 1100-800 TCN, tổ tiên của các...

Sư Lý Tật (chữ Hán: 摢裏疾, ?-300 TCN), tên thật là Doanh Tật (嬴疾), gọi theo thụy là Nghiêm quân (嚴君),người đời tôn xưng là Sư Lý Tử (苏丽子), là đại thần nước...

trình tương đối dài. Nhà nước Xích Quỷ tương truyền hình thành năm 2879 TCN, với vị vua đầu tiên là Kinh Dương Vương. Tuy nhiên, các thư tịch cổ Trung...

Trung Quốc. Vương quốc này tồn tại từ năm 306 trước Công nguyên (TCN) đến năm 110 TCN, cuối thời Chiến Quốc tới thời Tây Hán, với người dân là người của...

nước này tồn tại từ khoảng năm 403 TCN, khi Hàn Cảnh hầu được Chu Uy Liệt vương phong tước Hầu, cho tới năm 230 TCN khi Hàn vương An bị quân Tần bắt sống...

vẫn được đặt tên theo nhà toán học Hy Lạp cổ đại Pythagoras (k. 570–495 TCN), vì với những tư liệu lịch sử đã ghi lại, ông được coi là người đầu tiên...

Giêsu (k. 6 tới 4 TCN – 30 hoặc 33 CN), Giêsu Kitô, Giêsu xứ Nazareth, hay còn được biết đến bằng nhiều những tên gọi và danh hiệu khác, là một hành giả...

鴻門宴; Hán-Việt: Hồng Môn yến) là một sự kiện lịch sử diễn ra vào năm 206 TCN tại Hồng Môn (鴻門) bên ngoài Hàm Dương, thủ đô của Triều đại nhà Tần. Các...

37 TCN hoặc vào giữa thế kỷ thứ nhất TCN. Các bằng chứng khảo cổ học cho rằng sự tập trung hóa của các bộ tộc Uế Mạch diễn ra vào thế kỷ thứ hai TCN, tuy...

瑠璃王 hoặc 琉璃王), hay Nho Lưu Vương (phiên âm từ 儒留王), tại thế 38 TCN - 18, trị vì 19 TCN - 18 (37 năm), là vị vua thứ hai của Cao Câu Ly - một trong ba...

nước Vệ được xem là một chư hầu thân tín của Thiên tử nhà Chu. Năm 661 TCN, nước Vệ bị người Địch tàn phá; quân chủ Vệ Ý công bị giết. Sau nhờ Tề Hoàn...

khoảng thời gian 500 năm, từ đầu thời Tây Chu (tk 11–771 TCN) đến giữa thời Xuân Thu (770–476 TCN), gồm 311 bài thơ. Kinh Thi chia làm ba bộ phận lớn là...

kỷ 9 TCN, tồn tại đến tận năm 616 TCN khi nó trở thành một phần của Đế quốc Median, sau này sẽ trở thành một phần của Đế quốc Ba Tư năm 549 TCN. Lãnh...

Bán đảo Ả Rập, phía đông châu Phi và châu Âu. Nó bắt đầu từ thế kỷ thứ 2 TCN và phát triển mạnh mẽ cho đến thế kỷ 15 CN. Con đường tơ lụa trên biển chủ...

Luận Ngữ (論語) là một cuốn sách do Khổng Tử (551 TCN - 479 TCN) và những đệ tử của mình biên soạn.[cần dẫn nguồn] Luận Ngữ là một cuốn trong bốn cuốn sách...

Tần Mục công (chữ Hán: 秦穆公; 683 TCN - 621 TCN), còn gọi là Tần Mâu công (秦繆公), tên thật Doanh Nhậm Hảo (嬴任好), là vị quốc quân thứ 14 của nước Tần - chư...

dược phát hiện bởi nhà toán học Apollonius của Perga (255 TCN-170 TCN) vào khoảng năm 200 TCN. Với tam giác ABC, và AD là đường trung tuyến ta có: A B...

gà của con người vào khoảng năm 1400 TCN và sau đó được nuôi rộng rãi dưới thời Ai Cập Ptolemy (khoảng năm 300 TCN). Có ít thông tin về việc gà đến châu...

6000 TCN-5000 TCN), kế tiếp là thuộc văn hóa Ngưỡng Thiều (khoảng 5000 TCN-3000 TCN) nổi tiếng, sau đó là văn hóa Long Sơn (khoảng 3000 TCN-2000 TCN). Về...

Homeros hay còn gọi là Thời kỳ tăm tối, Kỷ Nguyên Bóng Tối (khoảng 1200 TCN-800 TCN) là thuật ngữ đã được thường xuyên sử dụng để chỉ đến thời kỳ Lịch sử...

斯羅火 Sïrapïr; Romaja: Seorabeol; IPA: phát âm tiếng Hàn Quốc: [sʌɾabʌɭ]; 57 TCN – 935 CN) là một trong Tam Quốc Triều Tiên, và là một trong số các Triều...

phố David cho thấy những dấu hiệu định cư đầu tiên trong thiên niên kỷ 4 TCN, dưới dạng lều trại của những người chăn cừu du mục. Jerusalem được đặt tên...

Ngu Cơ (chữ Hán: 虞姬, bính âm Hán ngữ: Yú Jī; khoảng 230 TCN - 202 TCN), mang họ Ngu, tên thật là Ngu Diệu Dặc (虞妙弋), thường được người đời sau gọi là...

tiếng Ba Tư: Khashayarsha (خشایارشا) ‎)) là một vị vua Ba Tư (trị vì:485-465 TCN), thuộc nhà Achaemenid. Xérxēs (Ξέρξης) là dạng từ tiếng Hy Lạp của tên niên...

Sa Huỳnh là một nền văn hóa khảo cổ được xác định ở vào khoảng năm 1000 TCN đến cuối thế kỷ thứ 2. Nền văn hóa Sa Huỳnh là một trong ba cái nôi cổ xưa...

Lỗ Nguyên công chúa (chữ Hán: 鲁元公主; ? - 187 TCN), còn gọi là Lỗ Nguyên Thái hậu (魯元太后) là một Hoàng nữ và là Công chúa thời Tây Hán. Bà là Đích trưởng...

sử học người Hy Lạp sống ở thế kỷ 5 trước Công nguyên (khoảng 484 - 425 TCN), ông được coi là "cha đẻ của môn sử học" trong văn hóa phương Tây. Herodotos...

tính là thành phố lớn nhất thế giới trong giai đoạn 1770 TCN - 1670 TCN, và  612 TCN - 320 TCN. Có lẽ nó là thành phố đầu tiên có dân số trên 200,000....

Latinh: Tiberius Caesar Divi Augusti filius Augustus; 16 tháng 11 năm 42 TCN – 16 tháng 3 năm 37), là vị Hoàng đế La Mã thứ hai, sau cái chết của Augustus...

Nhà Tần (221 - 206 TCN) Thủy Hoàng Đế • Nhị Thế Hoàng Đế • Tam Thế Hoàng Đế Nhà Hán (206 TCN - 220) Nhà Tân (8 - 23) Tây Hán (206 TCN - 8) Cao Đế • Huệ...

Mặc Tử (墨子, 468—376 TCN), tên thật là Mặc Địch (墨翟), người nước Lỗ, thời Chiến Quốc. Ông sinh ra và lớn lên trong 1 gia đình tiểu thủ công. Ông là người...

Di Sinh thời đại) là một thời kỳ trong lịch sử Nhật Bản từ khoảng năm 300 TCN đến năm 250. Thời kỳ Yayoi được đặt theo tên một vùng của Tokyo nơi các nhà...

Triệu Hiếu Thành vương (chữ Hán: 趙孝成王; trị vì: 265 TCN - 245 TCN), tên thật là Triệu Đan (趙丹), là vị vua thứ tám của nước Triệu - chư hầu nhà Chu trong...

Vương Mãng (chữ Hán: 王莽; 12 tháng 12, 45 TCN – 6 tháng 10, năm 23), biểu tự Cự Quân (巨君), là một quyền thần nhà Hán, người về sau trở thành vị Hoàng đế...

các ghi chép từ thời các cộng đồng săn bắt hái lượm (thiên niên kỷ thứ 8 TCN) cho đến các nền văn hóa thời Đồ Đồng như Sumer, Akkad, Babylon và Assyria...

và có hai người con trai: Penthilus và Tisamenus. Orestes ở Delphi, 330 TCN Orestes và Iphigeneia trên một bức khảm cổ, Musei Capitolini Orestes giết...

thêm vào cho các năm từ thế kỷ 1 TCN. Cho là Hoàng Đế lên ngôi khi đã lớn, năm đầu tiên của chu kỳ đầu tiên là năm 2637 TCN theo như Herbert A. Giles, trong...

Khuất Nguyên (chữ Hán: 屈原, 340 TCN - 278 TCN), tên thực Bình (平), biểu tự Nguyên (原), lại có biệt tự Linh Quân (霛均), là một chính trị gia, một nhà thơ...

Hạ Hầu Anh (chữ Hán: 夏侯嬰, ? - 172 TCN) là công thần khai quốc nhà Hán trong lịch sử Trung Quốc, người huyện Bái (nay thuộc tỉnh An Huy, Trung Quốc). Ông...

văn minh Helmand (địa điểm Mundigak) trong giai đoạn thiên niên kỷ thứ 3 TCN. Người Ấn-Arya di cư từ khu vực Bactria - Margiana đến Gandhara, tiếp theo...

năm 753 TCN). Viện nguyên lão tồn tại qua nhiều sự kiện như lật đổ các vị vua La Mã năm 509 TCN, sự sụp đổ của Cộng hòa La Mã vào thế kỷ 1 TCN, sự phân...

Triệu Huệ Văn vương (chữ Hán: 趙惠文王; 310 TCN - 266 TCN), còn gọi là Triệu Văn Vương (趙文王), tên thật là Triệu Hà (趙何), là vị vua thứ bảy của nước Triệu...

khởi nguồn của họ Trần và họ Hồ trong các nước đồng văn Đông Á. Năm 479 TCN, Sở Huệ vương giết Trần Mẫn công, nước Trần diệt vong sau hơn 560 năm tồn...

Ất (chữ Hán: 乙, hay Đế Ất 帝乙, trị vì: 1191 TCN - 1155 TCN hoặc 1101 TCN - 1076 TCN), tên thật Tử Tiện (子羡) là vua thứ 29 nhà Thương trong lịch sử Trung...

nhất của Trung Quốc viết về lịch sử phản ánh giai đoạn từ năm 722 TCN đến năm 468 TCN. Theo truyền thống, Tả truyện thường được coi là tác phẩm của Tả...

giáo. Các câu chuyện này được xác định niên đại trong khoảng từ năm 300 TCN đến năm 400 SCN. Các truyện Jātaka được tìm thấy dưới dạng một phân bộ văn...

000 TCN–7.000 TCN: Văn hóa Soi Nhụ 23.000 TCN: Văn hóa Ngườm 23.000 TCN–1.000 TCN: Văn hóa Tràng An 20.000 TCN–12.000 TCN: Văn hóa Sơn Vi 12.000 TCN–10...

Tử là sách chiến lược chiến thuật chữ Hán do Tôn Vũ soạn thảo vào năm 512 TCN thời Xuân Thu. Cuốn sách giải thích và phân tích chi tiết về quân đội Trung...

tồn tại ít nhất là sớm nhất là vào thời kỳ đồ đá mới (khoảng 10.000 năm TCN). Nhiều động vật cũng uống rượu khi có cơ hội và bị say theo cách tương tự...

1324 TCN – 1266 TCN, tuy nhiên Hạ Thương Chu đoạn đại công trình lại xác định khoảng thời gian trị vì của ông là từ năm 1250 TCN tới năm 1192 TCN, tức...

Trường Sa và các nước láng giềng. Trong thời kỳ Xuân Thu (thế kỷ VIII TCN- thế kỷ V TCN), văn hóa Bách Việt lan rộng ra khu vực xung quanh Trường Sa. Trong...

226 (227 trong năm nhuận) trong lịch Gregory. Còn 139 ngày trong năm. 74 TCN: Chỉ sau 27 ngày trị vì, Hoàng đế Lưu Hạ bị Thượng Quan thái hậu phế truất...

Lữ Gia (chữ Hán: 呂嘉, cũng được dịch là Lã Gia, 191 TCN – 110 TCN), tên hiệu là Bảo Công (保公) là Thừa tướng của ba đời vua nhà Triệu nước Nam Việt. Ông...

giữa của từ Trong bản Hy Lạp viết tay trong thời kỳ Hy Lạp (thế kỷ 4 và 3 TCN), hình dạng ký tự Σ được đơn giản hóa thành hình chữ C. Nó cũng được tìm...

thuật chơi bóng có lẽ xuất phát từ Trung Quốc vào khoảng thế kỷ 2 hoặc 3 TCN, môn xúc cúc (蹴鞠, đá bóng). Ở La Mã cổ đại cũng xuất hiện một môn thể thao...

văn bản tiếng Việt, AD tương ứng với Công nguyên, tức các năm sau năm 1 TCN (đôi khi được gọi để phân biệt rõ hơn mặc dù không chính xác là sau Công...

nước từ năm 221 TCN đến 206 TCN thì đầu hàng Lưu Bang. Là hoàng triều đầu tiên của Trung Hoa. Triều đại kế tục nhà Tần (221 TCN - 207 TCN), và được tiếp...

Hiếu Chiêu Thượng Quan Hoàng hậu (chữ Hán: 孝昭上官皇后, 89 TCN - 37 TCN), cũng gọi Thượng Quan Thái hậu (上官太后), là Hoàng hậu duy nhất của Hán Chiêu Đế Lưu Phất...

Ấn Độ giáo" này bắt đầu phát triển từ 500 TCN đến 300 sau CN, sau khi kết thúc thời kỳ Vệ đà (1500 đến 500 TCN), và phát triển mạnh trong thời Trung cổ...

– 227 TCN) là tướng lĩnh nước Tần thời Chiến Quốc trong lịch sử Trung Quốc. Phàn Ô Kỳ ban đầu là tướng lĩnh của nước Tần. Khoảng sau năm 232 TCN, không...

(trong tiếng Latin: M·ANTONIVS·M·F·M·N) (khoảng 14 tháng 1 năm 83 TCN - 1 tháng 8 năm 30 TCN) được biết đến trong tiếng Anh là Mark Antony, là một chính trị...

thời điểm với trận hải chiến Artemisium vào tháng 8 hoặc tháng 9 năm 480 TCN, tại hẻm núi Thermopylae ("Cổng lửa"). Cuộc xâm lược Hy Lạp lần thứ hai của...

ở Nhật Bản, từ khoảng năm 14.000 TCN đến năm 400 TCN. Hầu hết các học giả đều nhất trí rằng vào khoảng 40.000 năm TCN, băng hà đã nối các hòn đảo của Nhật...

Hạng Lương (?-208 TCN) là tướng khởi nghĩa chống nhà Tần trong lịch sử Trung Quốc. Hạng Lương người đất Hạ Tương, là con của danh tướng Hạng Yên thời...

Tần Hiến công (chữ Hán: 秦献公, trị vì 384 TCN-362 TCN), còn gọi là Tần Nguyên Hiến công (秦元献公) hay Tần Nguyên vương (秦元王), là vị quân chủ thứ 29 của nước...

người Triều Tiên tại trên Bán đảo Triều Tiên xuất hiện vào khoảng thế kỷ 5 TCN trên địa bàn lưu vực sông Liêu - Đông Bắc Trung Quốc và Tây Bắc bán đảo Triều...

của quận Giao Chỉ, và cũng là thủ phủ của cả Giao Châu từ năm 111 TCN đến 106 TCN. Luy Lâu thời Bắc thuộc không chỉ là trung tâm chính trị, mà còn là...

Phạm Thư (chữ Hán: 范雎, ?-255 TCN), hay Phạm Tuy (范睢), tự là Thúc (叔), là thừa tướng nước Tần thời Chiến Quốc trong lịch sử Trung Quốc. Lúc sinh thời ông...

bộ tộc này đã bị đồng hóa thành người Hán trong thời kỳ nhà Chu (1122 TCN-256 TCN). Số còn lại di cư dần từ Hoàng Hà xuống phía Nam do sự bành trướng của...

ngang các quốc gia trung nguyên. Nhưng sau nhiều lần giao tranh, đến năm 473 TCN, Việt vương Câu Tiễn đánh bại Ngô vương Phù Sai, nước Ngô bị nước Việt tiêu...

Việt Nam sử lược) xác định rằng khi nhà Triệu bị Hán Vũ Đế diệt năm 111 TCN là lúc bắt đầu thời Bắc thuộc. Theo mốc thời gian này, thời Bắc thuộc lần...

động của các hành tinh được Aristarchus của Samos (310-230 TCN) đưa ra vào thế kỷ III TCN, và sau đó Seleukos của Seleucia cũng theo thuyết này (xem thuyết...

viện Chúng Nghị viện Lịch sử Hình thành • Ngày Kiến quốc 11 tháng 2 năm 660 TCN • Hiến pháp Minh Trị 29 tháng 11 năm 1890 • Hiến pháp hiện hành 3 tháng 5...

năm 499 TCN đến năm 449 TCN. Xung đột được châm ngòi khi vua Cyrus Đại đế chinh phục vùng Ionia (nơi người Hy Lạp sinh sống) vào năm 547 TCN. Để kiểm...

Trương Khiên (164?—114 TCN), tự Tử Văn, người Thành Cố, Hán Trung, nhà lữ hành, nhà ngoại giao, nhà thám hiểm kiệt xuất đời Tây Hán trong lịch sử Trung...

trong những tôn giáo lâu đời trên thế giới. Kì-na giáo do Mahavira (559 TCN - 527 TCN) sáng lập ra tại bắc Ấn Độ gần như là cùng thời với Phật giáo. Triết...

sinh sống của người Berber (hay Imazighen) từ ít nhất năm 10.000 TCN. Từ năm 1000 TCN trở về sau, người Carthage bắt đầu tạo lập ảnh hưởng tại đây, thành...

Hoàn Nghĩ (chữ Hán: 桓齮; ? – 227 TCN) là tướng lĩnh nước Tần cuối thời kỳ Chiến Quốc. Năm 237 TCN, Hoàn Nghĩ được phong làm tướng quân. Năm sau ông cùng...

các môn đệ của Platon (Platon mất năm 348/347 TCN) và trước nhà toán học Archimedes (k. 287 - 212 TCN). Cụ thể hơn, Proclus cho rằng ông sống vào thời...

Quốc. Nó được ghi chép trong các biên niên sử Trung Hoa từ khoảng thế kỷ 3 TCN tới thế kỷ 7 và để nói tới khu vực ở phía tây Ngọc Môn quan và Dương quan...

Vào thời Chiến Quốc, Tống bị liên quân ba nước Tề, Ngụy và Sở diệt năm 286 TCN. Nước Tống là dòng dõi nhà Thương - triều đại cai trị Trung Quốc thời cổ...

Tề Mẫn vương (chữ Hán: 齊湣王, trị vì 300 TCN-284 TCN hay 324 TCN-284 TCN), tên thật là Điền Địa (田地), là vị vua thứ sáu của nước Điền Tề - chư hầu nhà Chu...

Ngụy Văn hầu (chữ Hán: 魏文侯; trị vì: 403 TCN - 387 TCN hoặc 403 TCN-396 TCN), tên thật là Ngụy Tư (魏斯), là vị quân chủ khai quốc của nước Ngụy - chư hầu...

周成王; 1065－1020 TCN), là vị Thiên tử thứ hai của nhà Chu trong lịch sử Trung Quốc. Ông trị vì khoảng 21 năm, từ năm 1042 TCN đến năm 1021 TCN. Thành vương...

nhất của kênh đào này có niên đại thế kỷ 5 TCN. Khái niệm kênh đào đã có từ cuối thời kỳ Xuân Thu (722-481 TCN), khi Ngô vương Phù Sai, vị vua của nước...

tiên của Quần đảo Bắc Mariana đến từ Đông Nam Á vào khoảng từ 4000 TCN đến 2000 TCN. Họ được gọi là người Chamorro, và nói một ngôn ngữ Austronesia gọi...

Thẩm Dị Cơ (chữ Hán: 审食其, ?-177 TCN), thường phiên là Thẩm Tự Cơ, là thừa tướng nhà Hán trong lịch sử Trung Quốc. Ông trở thành Tả thừa tướng dưới thời...

Đế Khốc (chữ Hán: 帝嚳, 2551 TCN - 2445 TCN), Cao Tân thị (高辛氏), tên Tuấn (夋), là một vị vua huyền thoại của Trung Quốc, một trong Ngũ Đế nổi tiếng trong...

thế kỷ thứ 5 TCN, sau đó được Hoàng đế đầu tiên của Trung Quốc là Tần Thủy Hoàng ra lệnh nối lại và xây thêm từ năm 220 TCN và 200 TCN và hiện chỉ còn...

Khoảng năm 3300 TCN, nhà nước Ai Cập cổ đại đã ra đời và phát triển, nó đã tồn tại với các mức độ ảnh hưởng khác nhau cho đến khoảng năm 343 TCN. Các nền văn...

Mông Điềm (chữ Hán: 蒙恬, ?-210 TCN) là danh tướng nhà Tần trong lịch sử Trung Quốc. Ông là người có công mở mang bờ cõi phía bắc Trung Quốc và chỉ huy...

là con trai của Lạc Long Quân, lên ngôi vào năm 2524 trước công nguyên (TCN), đặt quốc hiệu là Văn Lang, chia nước làm 15 bộ, truyền đời đến năm 258...

(chữ Hán: 李廣, phiên âm Wade–Giles: Li Kuang, bính âm: Li Guang, ? - 119 TCN), còn có biệt danh là Phi tướng quân (飛將軍), là một võ tướng dưới thời nhà...

(Thánh) Vương (東明聖王 Dongmyeongseongwong hay 東明王 Dongmyeongwong) (58 - 19 TCN) là vị vua đầu tiên của Cao Câu Ly và là vị anh hùng khai quốc của đất nước...

giới tây bắc của Trung Hoa. Các xác ướp Tân Cương có niên đại từ thế kỷ III TCN có tóc màu hung đỏ hoặc vàng hoe, nay được trưng bày tại Bảo tàng Ürümqi;...

Lịch Dị Cơ (chữ Hán: 酈食其, 268 TCN - 204 TCN), thường phiên âm là Lịch Tự Cơ, thường gọi là Lịch Sinh là biện sĩ du thuyết cuối thời nhà Tần và thời Hán...

thế kỷ thứ 5 TCN, lịch sử bắt đầu được ghi chép thành văn, cung cấp cho hậu thế những cái nhìn rõ hơn về quá khứ. Giữa thế kỷ 8 và 6 TCN, châu Âu bước...

Tấn Cảnh công (chữ Hán: 晋景公, cai trị: 599 TCN – 581 TCN), tên thật là Cơ Cứ (姬据), là vị vua thứ 28 của nước Tấn - chư hầu nhà Chu trong lịch sử Trung...

Quản Trọng (chữ Hán: 管仲; 725 TCN - 645 TCN), họ Cơ, tộc Quản, tên thực Di Ngô (夷吾), tự là Trọng, thụy hiệu là Kính (敬), đương thời hay gọi Quản Tử (管子)...

học Dion, Hy Lạp Medea bay trên cỗ xe của mình, Bảo tàng Cleveland, k. 480 TCN Medea sắp giết con của mình bởi Eugène Ferdinand Victor Delacroix (1862)...

Khổng Phu Tử hay Khổng Tử (28 tháng 9 năm 551 TCN – 11 tháng 4 năm 479 TCN) là một triết gia và chính trị gia người Trung Quốc, sinh sống vào thời Xuân...

vừa đặt tướng quốc vừa đặt thừa tướng. Điển hình là đầu thời Hán. Năm 205 TCN, Lưu Bang để Tào Tham là giả Tả thừa tướng; đến khi thống nhất quốc gia thì...

gỗ. Vào khoảng thế kỷ III TCN, khu vực trung tâm của Vân Nam, xung quanh Côn Minh ngày nay đã được gọi là Điền. Năm 279 TCN một viên tướng nước Sở là...

Tề Tuyên vương (chữ Hán: 齊宣王, trị vì 342 TCN-323 TCN hay 319 TCN-301 TCN), tên thật là Điền Cương (田疆), là vị vua thứ năm của nước Điền Tề - chư hầu nhà...

người Nam Đảo từ Đài Loan bắt đầu nhập cư đến Philippines từ khoảng năm 4000 TCN, thay thế các cư dân đến từ trước đó. Mặc dù một số xã hội trên các hòn đảo...

Thần Nông (phồn thể: 神農, giản thể: 神农) (? TCN—? TCN), còn được gọi là Thần Nông thị (神農氏), Khôi Ngôi thị (魁隗氏), Liên Sơn thị (連山氏), Liệt Sơn thị (列山氏)...

lại thời tiền sử, những đơn vị chiêm tinh đã trở nên nổi bật khoảng 400 TCN trong thiên văn học Babylon hay Chaldean. Trên cơ sở nhu cầu thiên văn quan...

周康王, 1040 TCN - 996 TCN), là vị vua thứ ba của nhà Chu trong lịch sử Trung Quốc. Ông trị vì khoảng 26 năm, tính từ năm 1020 TCN đến năm 996 TCN. Trong triều...

000–10.000 TCN) thời đồ đá cũ cuối muộn tiến hành săn bắn tuần lộc trong khu vực bằng giáo, đến văn hoá Ahrensburg (khoảng 11.200–9.500 TCN) thì dùng cung...

(phát âm /ˈsɪsɨroʊ/; Latin cổ điển: /ˈkikeroː/; 3 tháng 1, 106 TCN – 7 tháng 12, 43 TCN) là một triết gia và nhà hùng biện, chính khách, nhà lý luận chính...

các bộ lạc Iran vào cuối thiên niên kỷ thứ hai TCN (thời kì sụp đổ của thời đại đồ đồng). Đến thế kỷ 6 TCN, sau khi cùng với người Babylonia đánh bại đế...

Hiếu Cảnh Vương hoàng hậu (chữ Hán: 孝景王皇后; 178 - 126 TCN), thường gọi Hiếu Cảnh Thái hậu (孝景太后), là Hoàng hậu thứ hai của Hán Cảnh Đế Lưu Khải. Bà là...

tên này không nên nhầm lẫn với quốc gia Mauritanie ngày nay. Từ thế kỷ 9 TCN, người Phoenicia đến định cư ở các vùng ven biển (Melilla, Tangiet, Larache)...

Hàn vương Tín (Hán văn phồn thể: 韓王信, giản thể: 韩王信; ? – 196 TCN) là vua chư hầu nước Hàn thời Hán Sở trong lịch sử Trung Quốc. Vì ông trùng tên và sống...

– 753 TCN Tộc người Alba thế kỷ 10 – 753 TCN (Thành lập thành phố) thế kỷ 9 TCN Vương quốc La Mã khoảng 753–509 TCN Cộng hoà La Mã 509–27 TCN  Đế quốc...

phía bắc tỉnh Quảng Tây, Trung Quốc, từ khoảng thế kỷ 3 trước công nguyên (TCN). Âu Việt còn ám chỉ Vương quốc Đông Âu, hậu duệ của Vương quốc Việt - hậu...

(趙嬰齊) là vị vua thứ ba nhà Triệu nước Nam Việt, ở ngôi từ năm 125 TCN đến 113 TCN. Triệu Anh Tề là con trưởng của Triệu Văn Đế. Sau khi giúp Văn Đế đánh...

cổ đại: Lưỡng Hà (3300 TCN), Ai Cập (khoảng 3250 TCN), Trung Quốc (1200 TCN) và vùng đất thấp Trung Bộ châu Mỹ (trước 650 TCN). Hệ thống chữ viết cổ xưa...

ở đầu bài) Từ thời cổ đại, sớm nhất từ 1350 TCN, trong đó các nhà thiên văn học Babylon (khoảng 730 TCN) đã phát hiện ra Mặt Trăng tuân theo chu kỳ Saros...

vị thần đỉnh Olympus của người Hy Lạp có thể bắt nguồn từ thế kỷ thứ VI TCN ở thành Athens và gần như không có tiền lệ vào thời kỳ văn hóa Mycenae. Việc...

Vũ (tiếng Trung: 禹; bính âm: Yǔ; 2298 TCN – 2198 TCN), thường được gọi Đại Vũ (大禹), Hạ Vũ (夏禹), tên Văn Mệnh (文命), là một vị vua huyền thoại ở Trung Quốc...

Thương theo Giáp cốt văn được khai quật, ước tính vào khoảng những năm 1200 TCN. Theo huyền thoại của lịch sử Việt Nam, một trăm người con của Lạc Long Quân...

Ngô Hạp Lư (chữ Hán: 吳闔閭; trị vì: 514 TCN - 496 TCN), tên thật là Cơ Quang (姬光), là vị vua thứ 24 của nước Ngô - chư hầu nhà Chu thời Xuân Thu trong lịch...

hiệu là Bành Tổ, xem bài Bành Oánh Ngọc Bành Tổ (khoảng 1237/1214 TCN — khoảng 1100 TCN) tức Bành Khang, là một nhân vật trong truyền thuyết Trung Hoa được...

cái Canaan nguyên thủy cho các văn bản Phoenicia xuất hiện trước năm 1050 TCN, là bảng chữ cái alphabet lâu đời nhất theo nghĩa rộng của từ alphabet. Bảng...

đại Hồng Bàng (2879 TCN – 258 TCN) Nhà Thục (257 TCN – 179 TCN) Bắc thuộc Bắc thuộc lần I (179 TCN – 40) Nhà Triệu (204 TCN – 111 TCN) Hai Bà Trưng (40...

Heger loại I là một loại trống đồng tiêu biểu cho Văn hóa Đông Sơn (thế kỷ 7 TCN - thế kỷ 6 CN) của người Việt cổ. Những chiếc trống này với quy mô đồ sộ...

3400 trước Công nguyên (TCN), khi chữ viết chỉ mới bắt đầu phát triển. Học thuật của lĩnh vực văn học bắt đầu vào khoảng 2500 TCN. Các vương quốc và đế...

Hoàng đế là vị nguyên thủ quốc gia trong thời kỳ đế quốc Trung Hoa (221 TCN–1912), trong đó có Tống. Việc truyền ngôi theo hình thức thế tập, chia sẻ...

Xương Bình quân (chữ Hán: 昌平君; trị vì: 223 TCN hoặc ?-226 TCN), có thể là Công tử Khải nước Sở, tính Mị (芈) thị Hùng (熊), tên Khải (啟), là vị vua thứ 46...

trường ca Argonautica của nhà thơ Apollonius xứ Rhodes (đầu thế kỷ III TCN) lại xác định Aeaea nằm ở phía nam Aethalia (Elba), trong tầm nhìn hướng...

Mèo hoang châu Phi tự thuần hóa (Felis silvestris lybica) vào khoảng 8000 TCN, tại Cận Đông. Bằng chứng gần đây chỉ ra sự thuần hóa mèo là thi thể một...

Ngụy Vũ hầu (chữ Hán: 魏武侯; trị vì: 395 TCN - 370 TCN), là vị vua thứ hai của nước Ngụy - chư hầu nhà Chu trong lịch sử Trung Quốc. Ông tên thật là Ngụy...

đầu tiên được biết đến diễn ra ở Ai Cập cổ đại vào khoảng năm 3000-2900 TCN. Hầu hết các quốc gia đều có một hệ thống thuế để trả cho các nhu cầu quốc...

Đái Tố vương (chữ Hán: 帶素王; tiếng Triều Tiên: 대소왕; 73 TCN—tháng 2 âm lịch, 22 CN) là vị vua thứ 3 và là vị vua cuối cùng của nước Dongbuyeo hay Đông Phù...

Thái tử Đan (tiếng Trung: 太子丹, bính âm: Tàizǐ Dān, ? — 226 TCN) là một nhân vật cuối đời Chiến Quốc trong lịch sử Trung Quốc. Ông chính là người đã phái...

Triệu Điệu Tương vương (chữ Hán: 趙悼襄王, trị vì 244 TCN - 236 TCN), tên thật là Triệu Yển (趙偃), là vị vua thứ chín của nước Triệu - chư hầu nhà Chu trong...

Tuân Dao (chữ Hán: 荀瑶, bính âm: Xún Yáo,506 TCN-453 TCN), hay Trí Dao (知瑤), Trí bá Dao (知伯瑤), Trí Tương tử (知襄子), là vị tông chủ thứ sáu của họ Trí, một...

Bành Việt (chữ Hán: 彭越; ? - 196 TCN) là công thần khai quốc nhà Hán trong lịch sử Trung Quốc. Bành Việt tên tự là Trọng, người Xương Ấp. Thời nhà Tần...

Sở Bình vương (chữ Hán: 楚平王; trị vì: 528 TCN-516 TCN), nguyên tên thật là Hùng Khí Tật (熊弃疾), sau khi lên ngôi đổi là Hùng Cư (熊居) hay Mị Cư (羋居), là...

thoại trong Cổ Sự Ký vào 1 tháng 1 năm 711 TCN, và mất, cũng theo truyền thuyết, ngày 11 tháng 3, năm 585 TCN (cả hai đều theo âm lịch truyền thống Nhật...

Gnaeus hay Cnaeus Pompeius Magnus) (26 tháng 9 năm 106 TCN – 28 tháng 9 năm 48 TCN) là một nhà lãnh đạo quân sự, chính trị của Cộng hòa La Mã. Đến...

(636 TCN-622 TCN) Triệu Tuyên tử Triệu Thuẫn (621 TCN-601 TCN) Triệu Trang tử Triệu Sóc (600 TCN-587 TCN) Triệu Văn tử Triệu Vũ (583 TCN-541 TCN) Triệu...

Thời kỳ Cộng hòa (chữ Hán: 共和; 841 TCN-828 TCN) hay Chu Thiệu Cộng hòa (周召共和) trong lịch sử cổ đại Trung Quốc là một khoảng thời gian ngắn thời Tây Chu...

chuyện về nàng tiên cá được biết đến lần đầu ở Assyria trong khoảng 1000 năm TCN. Mẹ của nữ hoàng Semiramis là nữ thần Atargatis đã đem lòng yêu một người...

Tư Mã Hân (?-203 TCN) là tướng nhà Tần và vua chư hầu thời Hán Sở trong lịch sử Trung Quốc. Theo Sử ký, Tư Mã Hân làm chức quan coi ngục ở Lạc Dương thời...

Chu vương Quý (chữ Hán: 周王季, trì vì : 1126 TCN-1101 TCN), tên thật là Cơ Lịch (姬歷), là con út nên còn gọi là Quý Lịch (季歷), là vị thủ lĩnh đời thứ 14 của...

lượm, chưa có trồng trọt và chăn nuôi. ^ "VĂN HÓA SƠN VI (16.000-9.000 năm TCN)". Bảo tàng Hà Nội. Bản gốc lưu trữ ngày 5 tháng 11 năm 2023. Truy cập ngày...

kỷ thứ 11 và thiên niên kỷ thứ 7 TCN. Athens đã liên tục có người định cư trong ít nhất 7000 năm. Tới năm 1400 TCN nơi đây đã trở thành một trung tâm...

được gọi là აბჟუა (Abzhua) hoặc სააფხაზო (saapkhazo). Giữa thế kỷ 9 và 6 TCN, lãnh thổ mà nay là Abkhazia là một phần của vương quốc Colchis ("Kolkha")...

tiếng Việt là Ta-lét (tiếng Hy Lạp: Θαλῆς ὁ Μιλήσιος; khoảng 624 TCN – khoảng 546 TCN), là một triết gia, một nhà toán học người Hy Lạp sống trước Socrates...

Phạm Tăng (chữ Hán: 范增; 277 – 204 TCN) là một nhân vật chính trị thời cuối Tần đầu Hán Sở trong lịch sử Trung Quốc. Ông là người thôn Cư Sào (quận Cư...

Chiến tranh Peloponnisos, 431 đến 404 TCN, là một cuộc chiến giữa các thành bang Hy Lạp cổ đại. Liên minh Peloponnisos được lãnh đạo bởi thành bang Sparta...

hoá: Sōkrátēs, [sɔːkrátɛːs]; phiên âm tiếng Việt: Xô-crát; k. 470 – 399 TCN) là một triết gia người Hy Lạp cổ đại, được coi là một trong những người...

Tuân Tử (chữ Hán: 荀子; k. năm 310 TCN – k. sau năm 238 TCN) là một triết gia người Trung Quốc sống vào cuối thời Chiến Quốc. Cùng với Khổng Tử và Mạnh Tử...

xưng bá trung nguyên. Năm 496 TCN, Hạp Lư đã được mai táng tại Hổ Khâu (tiếng Trung: 虎丘; bính âm: Hǔ Qiū). Năm 473 TCN, nước Ngô bị nước Việt của Việt...

22 TCN 26-84 (ban hành theo Quyết định số 3485/KHKT ngày 12/11/1984) 22 TCN 237-97 (ban hành theo Quyết định số 3618/QĐ-BGTVT ngày 31/12/1998) 22 TCN 237-01...

thứ sáu TCN, là bước tiền pionee của quá trình sản xuất thép và luyện kim hiện đại. Những người Trung Quốc trong thời kỳ Chiến quốc (403–221 TCN) đã sử...

Kiểu (278 TCN-256 TCN) Chủ mộ M33 (256 TCN-224 TCN) Chủ mộ M12 (224 TCN-178 TCN) Chủ mộ M3 (178 TCN-?) Chủ mộ M13 (?-?) Chủ mộ M71 (？- 123 TCN) Thường Khương...

(秦朝; Qín Cháo; Wade-Giles: Ch'in Ch'ao, 221 TCN - 206 TCN), triều đại kế tục nhà Chu (周,Zhou, 1122 TCN – 256 TCN) và trước nhà Hán (漢朝, Han cháo, 206TCN -...

nhất về hoạt động của con người trên đảo có niên đại từ 12.000 TCN. Đến khoảng 750 TCN, Sicilia có ba thuộc địa của người Phoenicia và hàng chục thuộc...

Tutankhamun (tiếng Ai Cập cổ đại: twt-ꜥnḫ-jmn; /ˌtuːtənkɑːˈmuːn/; k. 1341 TCN – k. 1323 TCN), phát âm theo tiếng Ai Cập cổ là Tutankhamen, là một pharaon Ai Cập...

sử dụng để biểu thị ẩn dụ cho trái tim. Tại Hy Lạp vào khoảng thế kỉ 6-5 TCN, hình trái tim đã được dùng để tả lại hình dáng quả của các loài thực vật...

Thành Kiểu (tiếng Trung: 成蟜; bính âm: Chengjiao, 257 TCN - 239 TCN), hay Thạnh Kiều (盛橋), là công tử nước Tần thời Chiến Quốc trong lịch sử Trung Quốc...

thời (trung kỳ thiên niên kỷ 3 TCN, Cổ Vương quốc Ai Cập). Câu viết hoàn chỉnh cổ nhất có niên đại từ khoảng năm 2690 TCN, khiến nó trở thành một trong...

Trung: 夏朝; Hán-Việt: Hạ triều; bính âm: Xià Cháo, khoảng thế kỷ 21 TCN - khoảng thế kỷ 16 TCN) là một triều đại lịch sử chưa được kiểm chứng của Trung Quốc...

giữa, họ đến bằng thuyền từ đảo Anh vào từ năm 8.000 TCN đến năm 7.000 TCN. Từ khoảng năm 4.500 TCN, những người định cư thuộc thời kỳ đồ đá mới đến đảo...

thi ca và âm nhạc). Crete là trung tâm của Văn minh Minos (c. 2700–1420 TCN), nền văn minh có trình độ phát triển cao đầu tiên tại châu Âu, và là nền...

trước Tân Dậu và sau Kỷ Mùi. Năm dương lịch thứ nhất trước Công nguyên (TCN) là năm Canh Thân. Đối với các năm công nguyên, những năm chia hết cho 60...

người ăn thịt. Những ghi chép đầu tiên về người Nguyệt Chi có từ năm 645 TCN trong Quản tử (管子) của tác giả Trung Quốc Quản Trọng. Ông miêu tả người Ngu...

Từ Quý Sửu (368 TCN) đến Canh Tí (321 TCN), Hiển vương năm 1 đến năm 48, gồm 48 năm. Quyển 3: Từ Tân Sửu (320 TCN) đến Quý Hợi (298 TCN), Thận Tịnh vương...

羸婁 (111 TCN - 106 TCN) Huyện Long Biên (thời Tây Hán) Huyện Luy Lâu (thời Đông Hán) Huyện Mê Linh (thời Đông Hán) Huyện Quảng Tín 廣信 (106 TCN - 210 SCN)...

Vương (趙衛陽王), tên họ thật là Triệu Kiến Đức (趙建德), trị vì từ năm 112 TCN – 111 TCN, là vị vua cuối cùng của nhà Triệu nước Nam Việt trong lịch sử Việt...

9 tháng 2, 2043) 2102 2162 2222 2282 2342 2402 2462 2522 2582 2642 2879 TCN - Kinh Dương Vương làm vua nước Xích Quỷ. 722 - Khởi nghĩa Mai Hắc Đế chống...

có đền thờ và sự thờ phụng chính thức dành cho Ares. Pausanias (thế kỷ 2 TCN) có đề cập đến một bàn thờ Ares ở Olympia, cũng như việc di dời Đền thờ Ares...

Ptolemaeus XV Philipator Philometor Caesar; 23 tháng 6 năm 47 TCN - 30 tháng 8 năm 30 TCN), được biết nhiều hơn với biệt danh Caesarion (phát âm / səzæriən...

000 năm TCN và ở Ai Cập khoảng 2.000 năm TCN. Bằng chứng sớm nhất về việc sử dụng ròng rọc được tìm thấy ở vùng Lưỡng Hà từ khoảng 2.000 năm TCN và ở Ai...

tháng 1, 1990) 2049 (2 tháng 2, 2049 – 22 tháng 1, 2050) 2109 2169 Năm 111 TCN (năm Kỷ Tỵ thứ nhất trước Công nguyên), nhà Hán thôn tính nước ta. Năm 1989...

Φίλιππος Γ' ὁ Ἀρριδαῖος, khoảng 358 TCN - 25 tháng 12 năm 317 TCN) là vua của Vương quốc Macedonia từ 10 tháng 6 năm 323 TCN cho đến khi qua đời, là con trai...

thuộc tỉnh Sơn Tây ngày nay. Năm 805 TCN, Tấn Mục hầu nghe lệnh Chu Tuyên vương, đem quân đánh tộc Nhung, năm 802 TCN, ông đánh thắng đất Thiên Mẫu. Thời...

305 TCN) là một Vương hậu nước Tần thời Chiến Quốc, chính thất của Tần Huệ Văn vương, mẹ đẻ của Tần Vũ vương. Năm Chu Hiển vương thứ 35 (334 TCN), Huệ...

điểm gần gũi với văn hóa Ngưỡng Thiều ở Trung Nguyên. Từ khoảng 4300 TCN - 2500 TCN, trên địa bàn Sơn Đông tồn tại văn hóa Đại Vấn Khẩu (大汶口文化) và văn hóa...

bạc do tính dễ ăn mòn của sắt. Những hạt là từ sắt thiên thạch năm 3500 TCN hoặc sớm hơn được G. A. Wainwright tìm thấy ở Gerzah, Ai Cập. Các hạt chứa...

phục truyền thống của người Hán, xuất hiện lần đầu vào thiên niên kỷ thứ 2 TCN. Một số mẫu Hán phục điển hình có thể kể đến như nhu quần, bối tử, thâm y...

Triệu vương Gia (chữ Hán: 趙王嘉, trị vì: 227 TCN - 223 TCN), hay Đại vương Gia (代王嘉), tên thật là Triệu Gia (趙嘉), là vị vua thứ 11 và là vua cuối cùng của...

gồm: Neithhotep (khoảng 3200 TCN), vợ của Narmer và là vị nữ hoàng đầu tiên của Ai Cập cổ đại. Merneith (khoảng 3000 TCN), vương hậu và nhiếp chính của...

Tào Tham (chữ Hán: 曹参; ?-190 TCN) tự là Kính Bá, người huyện Bái (nay là huyện Bái, tỉnh Giang Tô), là công thần khai quốc nhà Tây Hán trong lịch sử Trung...

tên tuổi của ông gắn liền với việc truyền bá Phật giáo. Vào khoảng năm 260 TCN Ashoka tiến hành cuộc chiến tranh xâm lược nhà nước Kalinga (ngày nay là...

vực. Nhân lúc Ngô-Sở giao chiến, năm 505 TCN, nước Việt ở phía nam đã đưa quân xâm lấn nước Ngô. Năm 496 TCN, Ngô vương Hạp Lư đã đưa quân đi đánh nước...

Sở Nghĩa Đế (chữ Hán: 楚義帝; ?-206 TCN), cũng còn gọi là Sở Hậu Hoài vương (楚後懷王), tên thật là Mị Tâm (芈心) hoặc Hùng Tâm (熊心), là vua nước Sở cuối thời...

Napoli, Torino, Palermo, Bologna, Firenze, Genova, và Venezia. Đến thế kỷ I TCN, Đế quốc La Mã nổi lên thành thế lực chi phối tại bồn địa Địa Trung Hải,...

đại từ Vương triều thứ Nhất cho đến khi bị Đế Quốc La Mã thôn tính năm 30 TCN. Trên thực tế, tước hiệu này chỉ được sử dụng chính thức từ thời kỳ Tân Vương...

Tề Ai vương (chữ Hán: 齐哀王, ?-179 TCN, trị vì 189 TCN-179 TCN), tên thật là Lưu Tương (刘襄), là vị vua thứ ba của tiểu quốc Tề, chư hầu của nhà Hán trong...

ở Phúc Kiến đã tiến vào thời đại đồ đá mới vào giữa thiên niên kỉ thứ 6 TCN. Từ di chỉ Xác Khâu Đầu (壳丘头, cách nay 7450–5590 năm), một di chỉ thời kỳ...

Lục Giả (giản thể: 陆贾; phồn thể: 陸賈; bính âm: Lù Jiǎ, 240 TCN-170 TCN) là mưu thần nhà Hán trong lịch sử Trung Quốc. Ông tham gia giúp Hán Cao Tổ trong...

hội Yahoo! 360° chấm dứt hoạt động. 100 TCN – Julius Caesar nhà lãnh đạo quân sự và chính khách người Ý (m. 44 TCN) 1793 – John Clare, nhà thơ người Anh...

Lưu Vũ (giản thể: 刘武; phồn thể: 劉武, 184 TCN-144 TCN), tức Lương Hiếu vương (梁孝王), là tông thất nhà Hán, chư hầu vương thứ ba của nước Đại, thứ ba của...

vực Liêu Hà từ Nội Mông đến Liêu Ninh và có niên đại từ khoảng 4700 TCN đến 2900 TCN. Trước thời Xuân Thu, khu vực Nội Mông hiện nay là nơi sinh sống của...

tránh bị Sơn Nhung xâm chiếm, tàn phá. Thời Yên Trang công (trị vì 690 TCN－658 TCN), người Sơn Nhung từng mở chiến dịch quân sự lớn xâm lược Yên. Với sức...

Hiếu Vũ Vệ Hoàng hậu (chữ Hán: 孝武衛皇后; 153TCN - 91 TCN), còn gọi là Vệ Tư hậu (衛思后) hoặc Vệ Tử Phu (衛子夫), là Hoàng hậu thứ hai của Hán Vũ Đế Lưu Triệt...

sông Achates (tiếng Hy Lạp: Ἀχάτης) vào khoảng từ thế kỷ 4 tới thế kỷ 3 TCN. Agat là một trong những khoáng vật phổ biến nhất được sử dụng trong nghệ...

Bàng Quyên (giản thể: 庞涓; phồn thể: 龐涓; bính âm: Pang Juan, 385 TCN - 342 TCN/341 TCN) là một nhân vật trong lịch sử Trung Quốc thời Chiến Quốc. Ông được...

Alexandros Aegos (hay Alexandros IV) (323 - 309 TCN), đôi khi còn được gọi là Aegos, là con trai của Alexandros Đại đế (Alexandros III của Macedonia)...

đầu tiên về chế biến rượu là "Hymn to Ninkasi" của người Sumer từ năm 1800 TCN. Ở thời Trung Cổ, Mười ngày của Giovanni Boccaccio và Truyện cổ Caunterbury...

sau năm 1500 TCN, vì dữ liệu ngôn ngữ và tôn giáo thể hiện rõ các liên kết với ngôn ngữ và tôn giáo của người Ấn-Âu. Đến khoảng năm 1200 TCN, văn hoá và...

cho rằng Xá-lợi-phất sinh ở vương quốc cổ Ma-kiệt-đà vào khoảng thế kỷ 6-5 TCN. Theo kinh điển Phật giáo, ông và Mục-kiền-liên là bạn nối khố, cùng xuất...

khoảng 740 TCN, đế quốc này bị Tân Babylon thay thế vào khoảng năm 627 TCN. Theo Kinh Thánh, một cuộc chiến với Ai Cập đạt đỉnh vào năm 586 TCN khi Jerusalem...

Hiếu Vũ Triệu Tiệp dư (chữ Hán: 孝武趙婕妤; 113 TCN - 88 TCN), thường gọi Câu Dặc phu nhân (钩弋夫人), Hán thư gọi là Hiếu Vũ Câu Dặc Triệu Tiệp dư (孝武鉤弋趙婕妤), là...

Ai Cập cổ đại từ thời kỳ đầu triều đại, (3150-2686 TCN) cho đến thời trung vương quốc (2055-1650 TCN). Mặc dù bộ phận sinh dục của người trưởng thành thường...

tốt nhất (khoảng 18.000 TCN). Đến khi kết thúc kỷ băng hà cuối (10.000 TCN), khí hậu trở nên ôn hoà hơn; từ khoảng 7.000 TCN, khu vực bước vào thời đại...

châu Phi, Burkina Faso có dân cư từ khá sớm. Từ khoảng năm 12.000 đến 5000 TCN, ở phía bắc của đất nước đã có những người đi săn và người hái lượm; những...

Lưu Vinh (chữ Hán: 劉榮; 170 TCN - 148 TCN), tức Lịch Thái tử/ Lật Thái tử (栗太子) hoặc Lâm Giang Mẫn vương (臨江閔王), là Hoàng tử nhà Hán, từng là Hoàng thái...

vào năm 447 TCN, và công trình gần như được hoàn thành vào năm 438 TCN, nhưng việc trang trí trong đền tiếp tục cho đến ít nhất là năm 433 TCN. Một số ghi...

Tây chi chiến) là trận chiến diễn ra vào thời Chiến Quốc, từ năm 366 TCN đến 330 TCN giữa nước Ngụy và nước Tần trong lịch sử Trung Quốc, diễn ra ở Hà Tây...

một đế chế tập trung tại Hattusa ở Anatolia Bắc Trung Đông khoảng năm 1600 TCN. Đế chế này đạt đến đỉnh cao vào giữa thế kỷ 14 trước Công nguyên theo Suppiluliuma...

Hiếu Huệ Trương hoàng hậu (chữ Hán: 孝惠张皇后; 202 TCN - 163 TCN), là Hoàng hậu duy nhất của Hán Huệ Đế Lưu Doanh, Hoàng đế thứ hai của nhà Hán và là cháu...

thiên thể. Chiêm tinh học có niên đại ít nhất là từ khoảng thiên niên kỷ 2 TCN, và có nguồn gốc từ hệ thống lịch được sử dụng để dự đoán sự chuyển mùa và...

sinh của Đức Phật,Yasodharā sinh vào năm 624 TCN (bà sinh cùng năm với Phật) và nhập niết bàn vào năm 545 TCN (trước Phật 1 năm). Trong tiếng Phạn, Yasodhara...

nội của Triệu Đà, lên ngôi năm 137 TCN. Theo Đại Việt sử ký toàn thư, Triệu Hồ sinh năm 175 TCN, mất năm 124 TCN, là con của Triệu Trọng Thủy - con trai...

là Tần-bà-sa-la hay Bình-sa vương (558 TCN - 491 TCN) là vua của vương quốc Ma Kiệt Đà(Magadha) từ năm 544 TCN tới khi qua đời và là một thành viên của...