Anglicaniaeth

Anglicaniaeth
Enghraifft o:Christian denominational family Edit this on Wikidata
MathProtestaniaeth Edit this on Wikidata
Yn cynnwysbroad church, Anglo-Gatholigiaeth, Evangelical Anglicanism, Quanglican Edit this on Wikidata
Dynodwyr
Thesawrws y BNCF29874 edit this on wikidata
Tudalen Comin Ffeiliau perthnasol ar Gomin Wicimedia

Cangen o Gristnogaeth Orllewinol yw Anglicaniaeth a chanddi ei gwreiddiau yn y Diwygiad Seisnig a thoriad Eglwys Loegr oddi ar Eglwys Rufain yn yr 16g. Er iddi ddatblygu yng nghyd-destun y Diwygiad Protestannaidd yn Ewrop, nid yw Anglicaniaeth o reidrwydd yn ffurf ar Brotestaniaeth: mae nifer o Anglicaniaid yn ystyried eu ffydd yn "ffordd ganol" rhwng yr Eglwys Gatholig a'r mudiad Protestannaidd, a nodweddir eglwysi Anglicanaidd gan gyfuniad o ddiwinyddiaeth Brotestannaidd a ffurfwasanaeth a thradddiadau Catholig. Mae'r nifer fwyaf o Anglicaniaid yn rhan o'r Cymundeb Anglicanaidd, grŵp o eglwysi cenedlaethol, annibynnol dan arweiniad seremonïol Archesgob Caergaint sydd yn cadw cysylltiadau â'r fameglwys, Eglwys Loegr.

Nodweddir diwinyddiaeth Anglicanaidd gan agwedd lydan a chynhwysol, a dynnir yn bennaf ar y Diwygwyr Seisnig ond hefyd ar fudiadau Protestannaidd y cyfandir a pheth o'r hen ddiwinyddiaeth Gatholig. Gosododd Thomas Cranmer ac arweinwyr eraill yn hanes cynnar Eglwys Loegr sylfaen ar gyfer credoau ac athrawiaethau Anglicanaidd, gyda phwyslais ar awdurdod y Beibl, cyfiawnhad drwy ffydd, ac offeiriadaeth yr holl gredinwyr. Dogfennau dechreuol yr eglwys Anglicanaidd yw'r Llyfr Gweddi Cyffredin a'r Deugain Namyn Un Erthygl. Yn Lloegr, cadwai arferion addoli a ffurfwasanaethau fwy o'r traddodiadau Catholig nag eglwysi diwygiedig eraill Ewrop, ac felly mae'r Ewcarist o hyd yn elfen ganolog o wasanaethau Anglicanaidd, a nodir y ffydd gan draddodiad litwrgïaidd telynegol, gydag amryw weddïau a defodau ar gyfer achlysuron ym mywydau'r ffyddlon, gan gynnwys y bedydd, y briodas a'r angladd yn ogystal ag addoliad beunyddiol.

Cedwir Anglicaniaeth strwythur hierarchaidd, yn debyg i'r Eglwys Gatholig, gydag archesgobion, esgobion, offeiriaid, a diaconiaid, ond heb ffigur tebyg i'r pab neu goleg o gardinaliaid. Pennaeth y Cymundeb Anglicanaidd mewn enw ydy Archesgob Caergaint, a ystyrir yn arweinydd ysbrydol yr Anglicaniaid yn fyd-eang, ac efe sy'n galw Cynhadledd Lambeth ynghyd, pob 10 mlynedd fel arfer. Prif Lywodraethwr Eglwys Loegr ydy brenin neu frenhines y Deyrnas Unedig, ond nid oes ganddo rôl swyddogol yn y cymundeb. Rhennir y cymundeb yn daleithiau: yn ogystal â'r fameglwys yn Lloegr, mae'r Eglwys yng Nghymru, Eglwys Esgobol yr Alban, Eglwys Iwerddon, yr eglwysi Anglicanaidd yng Nghanada, Awstralia, a Seland Newydd, yr Eglwys Esgobol yn Unol Daleithiau America, a nifer o eglwysi cenedlaethol a rhanbarthol eraill ar draws Affrica, Asia, yr Amerig, ac Oceania. Yn ogystal, mae ambell eglwys fechan mewn cymundeb llawn â'r Cymundeb Anglicanaidd, ac eraill yn eglwysi heb fod yn rhan o dalaith eglwysig benodol. Mae gan bob dalaith eglwysig strwythur lywodraethol ei hun, yn hunanlywodraethol i raddau helaeth.

Mae annibyniaeth yr amryw eglwysi Anglicanaidd wedi creu cangen hynod o amryfal o'r ffydd Gristnogol. Unir Anglicaniaid o gwmpas y byd gan ambell gredo ddiwinyddol graidd, ond fel arall mae gwahaniaethau sylweddol yn nhermau eu harferion ac athrawiaethau. O ganlyniad, ymgodai sawl ffurf ar "eglwysyddiaeth", gan gynnwys mudiadau'r Uchel Eglwys (megis Anglo-Gatholigiaeth), yr Isel Eglwys (Anglicaniaeth Efengylaidd), a'r Eglwys Lydan yng "nghanol y ffordd". Mae anghytuno dros bynciau llosg megis offeiriaid benywaidd a chyfunrywioldeb wedi rhoi straeon ar undeb y cymundeb.

Bôn yr enw ydy'r ffurf Ladin ganoloesol anglicus, sef Eingl neu Sais. Tarddir ei ystyr grefyddol, i gyfeirio at yr eglwys Gristnogol yn Lloegr, o'r Magna Carta (1215): Anglicana ecclesia libera sit, "bydded eglwys Lloegr yn rhydd". Defnyddiwyd y term Saesneg Anglicanism am y tro cyntaf gan John Henry Newman ym 1838 i ddynodi ffurf Seisnig unigryw ar Gristnogaeth a oedd yn wahanol i Brotestaniaeth. Ar y cychwyn yr oedd yn gyfystyr ag Anglo-Gatholigiaeth, neu hyd yn oed traddodiad yr Eglwys Gatholig yn Lloegr, ond erbyn diwedd y 19g daeth i olygu'r "ffordd ganol" rhwng Catholigiaeth a Phrotestaniaeth a ddeillir o Eglwys Loegr.[1] Ymddangosodd y trosiad Cymraeg "Anglicaniaeth" yn gyntaf ym 1908.[2]

Cyfeiriadau

  1. ↑ Mark Chapman, Anglicanism: A Very Short Introduction (Rhydychen: Oxford University Press, 2006), t. 4.
  2. ↑  Anglicaniaeth. Geiriadur Prifysgol Cymru. Adalwyd ar 19 Awst 2023.

Darllen pellach

  • Bruce Kaye, An Introduction to World Anglicanism (Caergrawnt: Cambridge University Press, 2008).
  • Kevin Ward, A History of Global Anglicanism (Caergrawnt: Cambridge University Press, 2006).

Content Disclaimer

Informasi ini disarikan dari Wikipedia dan disajikan kembali untuk tujuan edukasi. Konten tersedia di bawah lisensi CC BY-SA 3.0. Kami tidak bertanggung jawab atas ketidakakuratan data yang bersumber dari kontribusi publik tersebut.

  1. The information displayed on this website is sourced in part or in whole from Wikipedia and has been adapted for the purpose of restating it. We strive to provide accurate and relevant information, however:
  2. There is no guarantee of absolute accuracy. Wikipedia is an open, collaborative project that can be edited by anyone, so information is subject to change.
  3. It is not intended to constitute professional advice. The content displayed is for informational and educational purposes only. For important decisions (e.g., medical, legal, or financial), please consult a professional.
  4. Content copyright. Wikipedia is licensed under the Creative Commons Attribution-ShareAlike License (CC BY-SA). This means that content may be reused with appropriate attribution and shared under a similar license.
  5. Responsible use. Any risk arising from the use of information from this website is entirely the responsibility of the user.