Hohnbach
De Hohnbach in 2025
Lengte	12 km
Hoogte (bron)	295 m
Hoogte (monding)	175 m
Verhang	0,010 m/km
Bron	bij Walhorn
Monding	Geul
Stroomgebied	Maas
Afvloeiing via	Geul → Maas → Noordzee
Stroomt door	Walhorn, gem. Lontzen, Kelmis provincie Luik, Wallonië,  België
Coördinaten	50° 41′ NB, 6° 0′ OL
Portaal    Geografie

De Hohnbach, ook Hohn of Lontzenerbach genoemd, is een zijbeek op de linkeroever van de Geul in de Belgische provincie Luik. Ze heeft haar bronnen op het westelijke deel van het plateau van Merols, op het grondgebied van de (deel-)gemeente Kettenis. Bij Kelmis stroomt de Hohnbach in de Geul.

Een belangrijke zijbeek van de Hohnbach is de Grünstrasserbach, die vlakbij de monding in de Geul, bij de Sint-Rochuskapel in de Hohn stroomt.

De Hohnbach stroomt door een natuurgebied, het Hohnbachtal (Hohnbachdal), dat botanisch belangrijk is en vooral bekend is vanwege de massale bloei van wilde narcissen in het vroege voorjaar.

De Hohnbach/Lontzenerbach is een van de belangrijke zijbeken in het stroomgebied van de Geul in België.^[1] De Hohnbach neemt in het riviersysteem van de Geul een "vooraanstaande positie in. Zij heeft niet alleen het grootste stroomgebied van alle zijbeken maar toont ook in uiterlijk veel overeenkomst met de hoofdstroom."^[2]

Op oude kaarten komt dit duidelijk tot uiting. Bijvoorbeeld op de kaart van Aegidius Martini uit 1603: twee van de drie takken die we op deze kaart zien en die iets ten zuiden van Kelmis samen de Geul vormen, moeten we beschouwen als de Hohn (de twee linkse takken; de meest linkse is de Grünstrasserbach die uitstroomt in de Hohnbach).

Opmerkelijk is dat de Hohnbach ontspringt, althans haar bronbeken ontspringen, op een geografisch markant punt: de hoogte is daar ongeveer 300 meter boven N.A.P. en er komen drie waterscheidingen bij elkaar: die van de Geul en de Roer, die van de Roer en de Vesdre, en die van de Vesdre en de Geul.^[3][4]

Vervolgens neemt de Hohnbach een aantal verschillende zijbeken op, en verandert ze ook verschillende keren van naam. Aanvankelijk draagt ze de naam Hornbach. Die verdwijnt over een afstand van ongeveer een kilometer onder de grond. Dat duidt op karstverschijnselen. Ten zuidoosten van Walhorn komt de Hohnbach weer tevoorschijn en neemt dan water op uit verschillende, krachtige bronnen. Er stromen dan even twee parallelle beken. De naam van de beek wijzigt hier in Grötbach (grote beek). Deze stroomt langs Astenet. Tussen het brongebied, op een hoogte van ongeveer 295 meter en Astenet, 4 kilometer verderop, is het verval van de beek 55 meter. Voorbij Astenet stroomt de Hohnbach, die tot dat moment in noordwestelijke richting stroomt, door een moerasgebiedje en buigt dan scherp naar het zuidwesten. Ze komt dan binnen de gemeentegrenzen van Lontzen en gaat ook Lontzenerbach heten.^[5] In het moerasgebiedje ontspringt ook een zijtak van de Lindengraben. Bij grote afvoer van de Grötbach vindt in de knik stuwing plaats en stroomt er water via het moerasje naar de Lindengraben.^[6]

In Lontzen neemt de beek op haar linkeroever de eerste zijbeek op, de Fontenesbach, en iets verder de Herbesthalerbach. De beek krijgt nu eerst een noordoostelijke koers, en daarna een noordwestelijke. Als ze ten slotte de Grepbach heeft opgenomen buigt de Hohn naar het noorden. Hier stroomt de beek "door een landstreek die haar weerga niet heeft in het stroomgebied van de Geul"^[7]: het Hohnbachtal (het dal van de Hohnbach). Nabij de Rochus-kapel stroomt de Hohn dan uiteindelijk aan de linkerzijde uit in de Geul.

De door Meerman vermelde zijtakken van de Hohnbach zijn^[8]:

• de Fontenesbach
• de Herbesthalerbach
• de Grepbach of Grebbach
• de Grünstrasserbach (met de zijtak Heisterbächlein)

De Hohnbach neemt onder de zijbeken van de Geul niet alleen een markante plaats in door haar lengte en haar debiet, maar ook door haar rijkdom aan namen. Meerman pleit ervoor het gehele "afwateringsstelsel" met de naam Hohn aan te duiden. Hij wijst erop dat anderen voor de naam Lontzenerbach hebben gekozen. Omdat het behoort tot de "grotere stromen", die veel overeenkomst vertoont met de Geul zelf, meent Meerman de naam "Hohn" te moeten gebruiken, dus niet een samengestelde naam als "Hohnbach". Daarvoor pleit ook dat al lang geleden, in de periode van de vijftiende tot de achttiende eeuw enkelvoudige namen gebruikt werden voor het gehele riviertje: Horn, Haire, Horne, Horen en Hoern. Die namen veranderden in de negentiende en de twintigste eeuw in Honn, Hohn en Hoon, maar ook in Hornbach en Hohnbach. Andere namen die wel gebruikt worden zijn: Haarbach, Grötbach, Walhornerbach, Widbach en Bürbach.^[3]

Op de topografische kaart van België wordt de naam Lontzenerbach gebruikt (maar in Top10Map wordt het noordelijke deel van het riviertje weer als Hohnbach aangeduid).^[9]

Het Hohnbachtal is een bosreservaat van 33,5 hectare op de rechteroever van de Hohnbach tussen Lontzen en Kelmis.^[10] De benedenloop van de Hohn stroomt door een bosrijk dal met een zeer bijzondere flora: een "bijzonder natuurgebied", dat op een "relatief klein oppervlak" een "uitzonderlijke rijkdom aan flora en fauna" herbergt. (Govers & Brongers 1986b, p. 108)

In de jaren '70 van de twintigste eeuw werd dit gebied bedreigd met afgraving. Via prof. J. Heimans en jhr. mr. M. van der Goes van Naters werd prof. dr. Victor Westhoff benaderd, waarop vanuit de afdeling Geobotanie der KU Nijmegen onderzoek werd geïnitieerd. Dit resulteerde uiteindelijk in 1986 in het rapport van Bongers en Govers over de vegetatie en de bodem van het gebied. Westhoff stelt in zijn voorwoord dat dit gebied "alle Zuid-Limburgse bosreservaten in de schaduw stelde en dat (het) dan ook als belangrijk excursiegebied voor Nederlandse botanici en studenten in zwang raakte."^[11] Het bijzondere van de vegetatie wordt voor een deel veroorzaakt door de aanwezigheid van een oude mijngang en de bedding van een spoorlijntje, waarlangs het zink uit deze mijn werd afgevoerd.

Uiteindelijk bleek dat niet zozeer afgraving, als wel de omzetting van loofbos in naaldbos op de hellingen in de jaren '80 de grootste bedreiging van de biodiversiteit van het gebied vormde. Deze omzetting is tot staan gebracht, zodat nog belangrijke stukken eiken-haagbeukenbos bestaan, met in de kruidlaag soorten als slanke sleutelbloem (Primula elatior), overblijvend bingelkruid (Mercurialis perennis) en blauwe rapunzel (Phyteuma nigrum). In de jaren '80 werd hier ook nog het vogelnestje (Neottia nidus-avis) aangetroffen.^[12]

Sinds 1983 heeft het gebied een beschermde status. Het maakt sinds 2002 deel uit van het Natura 2000-gebied Vallei van de Geul stroomopwaarts van Kelmis. In dit verband wordt het Hohnbachtal "uitzonderlijk rijk" genoemd.^[13][14]

Zie de categorie Hohnbach (river) van Wikimedia Commons voor mediabestanden over dit onderwerp.