Alpy

Alpy
Ilustracja
Zdjęcie satelitarne Alp
Kontynent

Europa

Państwo

 Francja
 Monako
 Włochy
 Szwajcaria
 Liechtenstein
 Niemcy
 Austria
 Słowenia

Najwyższy szczyt

Mont Blanc
(4805,59 m n.p.m.)

Długość

1200 km

Powierzchnia

207–220 tys. km²

Położenie na mapie Europy
Mapa konturowa Europy, blisko centrum po lewej na dole znajduje się czarny trójkącik z opisem „Alpy”
46°34′41″N 8°36′54″E/46,578056 8,615000
Multimedia w Wikimedia Commons
Hasło w Wikisłowniku
Informacje w Wikipodróżach
Ten artykuł dotyczy łańcucha górskiego w Europie. Zobacz też: inne znaczenia.

Alpy (fr. Alpes, niem. Alpen, wł. Alpi, słoweń. Alpe[1], ret. Alps[2]) – najwyższy łańcuch górski Europy, ciągnący się łukiem otwartym ku południu, od Zatoki Genueńskiej po Małej Niziny Węgierskiej. Góry są położone na obszarze Niemiec, Włoch, Francji, Monako, Szwajcarii, Liechtensteinu, Austrii i Słowenii[a][1]. Pasmo liczy 1200 km długości[1], szerokość waha się od 150 do 250[7] lub 260 km[1]. W zależności od źródeł powierzchnia Alp jest szacowana od 207[4] do 220 tys. km²[7].

Najwyższym szczytem Alp jest Mont Blanc. Według pomiarów przeprowadzonych w 2023 roku góra mierzyła 4805,59 m n.p.m. Wysokość Mont Blanc zmieniała się na przestrzeni lat z powodu zmian grubości pokrywy lodowej, pokrywającej szczyt[8]. Mont Blanc uchodzi jednocześnie za najwyższy szczyt Europy[b][9]. Góra po raz pierwszy została zdobyta w 1786 roku przez Jacques’a Balmata i Michela-Gabriela Paccarda. W Alpach wznosi się również Matterhorn, mierzący 4478 m n.p.m. Góra została zdobyta w 1865 roku przez grupę Edwarda Whympera[6]. W całych Alpach wyróżnia się 82 szczyty o wysokości co najmniej 4000 m n.p.m.[10]

Alpy dzielą na Alpy Zachodnie i Wschodnie. Zachodnie są wyższe i masywniejsze, Wschodnie niższe i bardziej pocięte dolinami rzek. Linia podziału przebiega przez obniżenie od Jeziora Bodeńskiego, doliną górnego Renu, przełęcz Splügenpass i dolinę San Giacono(inne języki) do Lago di Como[1].

Alpy powstały w orogenezie alpejskiej, ostatecznie wypiętrzyły się w trzeciorzędzie[1].

Alpy leżą na pograniczu stref dwóch stref klimatycznych: umiarkowanej i podzwrotnikowej. Średnia temperatura w styczniu w Alpach Nadmorskich wynosi ok. 8°C, w południowych Alpach ok. 0°C, a w północnych ok. -2°C. Średnia temperatura w lipcu w Alpach Nadmorskich wynosi ok. 24°C, w południowych Alpach ok. 20°C, a w północnych ok. 19°C. Średnia temperatura w lipcu na obszarach powyżej 2500 m wynosi ok. 5°C. Zimą w kotlinach i dolinach powstają zastoiska chłodniejszego powietrza. W nich temperatura potrafi spaść do -30°C. Linia wiecznego śniegu na stokach północnych przebiega na wysokości od 2500 m, a na południowych i suchych obszarach wewnętrznych do 3200 m.[1] Od 1850 do 2000 roku średnia temperatura roczna w Alpach wzrosła o niecały 1°C. Ocieplenie to przyczyniło się do przesunięcia linii wiecznego śniegu w górę o 100 metrów oraz utraty połowy masy przez lodowce[9].

Duża wilgotność i wysoki współczynnik odpływu, wynoszący 60–90% sprawia, że Alpy stanowią ważny węzeł hydrograficzny Europy[1]. Swoje źródła mają w górach rzeki Ren, Rodan, Pad oraz dopływy Dunaju: Lech, Inn, Izara, Aniza[6][1]. Rzeki płyną w głęboko wciętych dolinach. W Alpach Zachodnich dominują doliny poprzeczne, a w Alpach Wschodnich podłużne. Duże zasoby energetyczne rzek wyzyskują liczne hydroelektrownie[1]. Jeziora w Alpach są polodowcowe[9]. Największe jeziora u podnóża Alp po północnej stronie to: Genewskie, Bodeńskie, Czterech Kantonów, Zuryskie, a po południowej: Garda, Maggiore, Como[1]. Jeziora Garda, Genewskie i Bodeńskie są jednocześnie najgłębszymi jeziorami Europy[9].

Na skutek działalności człowieka przyroda w Alpach uległa zniszczeniu[6][1]. W Alpach żyją m.in: kozica, koziorożec alpejski, zając bielak, świstak, śnieżnik europejski, pomurnik, płochacz halny, pardwa mszarna, orzeł przedni, wrończyk, wieszczek, salamandra czarna. Niektóre gatunki (np. koziorożec alpejski) są bliskie wyginięcia. W celu ochrony przyrody utworzono wiele rezerwatów i parków narodowych (m.in. Szwajcarski, Stelvio, Mercantour, Gran Paradiso, Vanoise)[1].

Tradycyjna gospodarka alpejska została zastąpiona intensywnym chowem zwierząt w dolinach górskich i na pogórzu. Opuszczone hale wysokogórskie zabudowano infrastrukturą rekreacyjno-wypoczynkową, sportową oraz turystyczną, czynną przez cały rok. Alpy przecinają liczne drogi, linie kolejowe, tunele, mosty i akwedukty[1].

Zobacz też

Uwagi

  1. ↑ Lista podana za Internetową Encyklopedią PWN[1]. Wszystkie wymienione państwa są sygnatariuszami Konwencji Alpejskiej[3]. W innych źródłach wyróżnione są również inne państwa, na powierzchni których są położone Alpy. Encyklopedia Britannica wymienia również: Chorwację, Bośnię i Hercegowinę, Serbię, Czarnogórę i Albanię. Jednocześnie Encyklopedia Britannica wyróżnia Austrię i Szwajcarię jako jedyne prawdziwe kraje alpejskie[4]. Inne źródła podają, że fragment Alp jest położony również na obszarze Węgier[5] lub też nie uwzględniają Monako[6].
  2. ↑ Przy zaliczeniu Kaukazu za łańcuch europejski, najwyższym szczytem Europy będzie Elbrus, mierzący 5642 m n.p.m. Przy tym warunku Mont Blanc stanowi najwyższy szczyt położony w Europie Środkowej[9].

Przypisy

  1. ↑ a b c d e f g h i j k l m n o Alpy [online], encyklopedia.pwn.pl [dostęp 2026-07-12] [zarchiwizowane z adresu 2026-02-02].
  2. ↑ Główny Urząd Geodezji i Kartografii, Nazewnictwo geograficzne świata. Zeszyt 12. Europa, Część II; Komisja Standaryzacji Nazw Geograficznych poza Granicami Rzeczypospolitej Polskiej przy Głównym Geodecie Kraju, Warszawa 2010 [dostęp 2026-07-12] [zarchiwizowane z adresu 2018-10-06].
  3. ↑ The Alpine Convention Who We Are [online], alpconv.org [dostęp 2026-07-12].
  4. ↑ a b Alps [online], britannica.com [dostęp 2026-07-12] (ang.).
  5. ↑ Petr Kutka, Víte, že jsou Alpy i v Maďarsku? Geografická zajímavost a tip na příjemný výlet [online], svetobeznik.info, 22 stycznia 2022 [dostęp 2026-07-12] (cz.).
  6. ↑ a b c d Oxford. Wielka Encyklopedia Świata, t. 1 A-Barw, Poznań 2003, s. 127, ISBN 83-7325-541-9.
  7. ↑ a b Alpen [online], austria-forum.org [dostęp 2026-07-12] (niem.).
  8. ↑ Mont Blanc nie mierzy już 4807,81 m. Jest niższy o prawie dwa metry. Jak to możliwe? [online], pap.pl, 5 października 2023 [dostęp 2026-07-12].
  9. ↑ a b c d e Oxford. Wielka Encyklopedia Geografii., t. Tom 12: Krajobrazy Ziemi i cuda przyrody, Oxford Educational, 2001, s. 38, ISBN 83-7425-146-8.
  10. ↑ Janusz Konieczniak, Raptularz górski, „Gazeta Górska”, R. XXXII (nr 3 (127) 2024), Centralny Ośrodek Turystyki Górskiej PTTK w Krakowie, s. 5, ISSN 1231-7101.
Pasma górskie Alp
Alpy Zachodnie
Alpy Wschodnie
Północne Alpy Wapienne
Alpy Centralne
Południowe Alpy Wapienne

Content Disclaimer

Informasi ini disarikan dari Wikipedia dan disajikan kembali untuk tujuan edukasi. Konten tersedia di bawah lisensi CC BY-SA 3.0. Kami tidak bertanggung jawab atas ketidakakuratan data yang bersumber dari kontribusi publik tersebut.

  1. The information displayed on this website is sourced in part or in whole from Wikipedia and has been adapted for the purpose of restating it. We strive to provide accurate and relevant information, however:
  2. There is no guarantee of absolute accuracy. Wikipedia is an open, collaborative project that can be edited by anyone, so information is subject to change.
  3. It is not intended to constitute professional advice. The content displayed is for informational and educational purposes only. For important decisions (e.g., medical, legal, or financial), please consult a professional.
  4. Content copyright. Wikipedia is licensed under the Creative Commons Attribution-ShareAlike License (CC BY-SA). This means that content may be reused with appropriate attribution and shared under a similar license.
  5. Responsible use. Any risk arising from the use of information from this website is entirely the responsibility of the user.