Gene Hackman

Gene Hackman (2008)
Imię i nazwisko	Eugene Allen Hackman
Data i miejsce urodzenia	30 stycznia 1930 San Bernardino
Data i miejsce śmierci	18 lutego 2025 Santa Fe
Zawód	aktor, pisarz
Współmałżonek	Faye Maltese (1956–1986; rozwód) Betsy Arakawa (1991–2025; śmierć)
Lata aktywności	1961–2004 (aktor) 1999–2013 (pisarz)
Odznaczenia
Multimedia w Wikimedia Commons
Cytaty w Wikicytatach

Eugene Allen Hackman (ur. 30 stycznia 1930 w San Bernardino, zm. 18 lutego 2025 w Santa Fe) – amerykański aktor filmowy, teatralny i telewizyjny oraz pisarz.

Jeden z najwybitniejszych aktorów w historii amerykańskiego kina. W trakcie kariery stworzył skrajnie różne postacie – zarówno szlachetnych bohaterów, jak i czarne charaktery, choć ze względu na aparycję nie był obsadzany w rolach amantów. Jego postacie to głównie dojrzali mężczyźni, profesjonaliści w jakimś fachu, o złożonej psychice, często stawiani w sytuacjach z dylematami moralnymi^[1]. Często grał funkcjonariuszy służb bezpieczeństwa (policjantów, detektywów, agentów)^[2.1]. Stworzył szereg cenionych kreacji, m.in. niezłomnego detektywa Jimmy’ego „Popeye’a” Doyle’a we Francuskim łączniku, bohaterskiego pastora w Tragedii „Posejdona”, speca od podsłuchów w filmie Rozmowa czy gen. Stanisława Sosabowskiego w O jeden most za daleko, Lexa Luthora w serii filmów o Supermanie^[3].

W karierze, która trwała ponad sześć dekad, zdobył dwa Oscary, cztery Złote Globy, Nagrodę Gildii Aktorów Ekranowych, dwie nagrody BAFTA i Srebrnego Niedźwiedzia. Był pięciokrotnie nominowany do Oscara; otrzymał nagrodę dla najlepszego aktora pierwszoplanowego jako niezłomny detektyw Jimmy „Popeye” Doyle w dramacie kryminalnym Williama Friedkina Francuski łącznik (1971) i dla najlepszego aktora drugoplanowego jako „Mały” Bill Daggett w westernie Clinta Eastwooda Bez przebaczenia (1992). Ponadto był trzy razy nominowany do tej nagrody: za rolę pierwszoplanową Bucka Barrowa, starszego brata Clyde’a (Warren Beatty) w biograficznym dramacie kryminalnym Arthura Penna Bonnie i Clyde (1967), rolę drugoplanową profesora college’u Gene’a Garrisona w dramacie Gilberta Catesa Nigdy nie śpiewałem dla mojego ojca (1970) i agenta Ruperta Andersona w dramacie kryminalnym Alana Parkera Missisipi w ogniu (1988)^[4].

Urodził się w San Bernardino w Kalifornii jako syn Ann Lydii Elizabeth (z domu Gray) i Eugene’a Ezry Hackmana^[5]. Jego ojciec był Amerykaninem, a matka – Kanadyjką, urodzoną w hrabstwie Lambton w Ontario^[6]. Jego przodkowie to Anglicy, Niemcy, Szkoci i Holendrzy^[6]. Wychowywał się w Danville w Illinois. Pochodził z rodziny robotniczej^[2.2].

Kiedy miał 15 lat, został wyrzucony ze szkoły, a następnie trafił do United States Marine Corps^[2.2], w której służył w latach 1947–1950 jako disc jockey i prezenter wiadomości dla stacji radiowej jednostki^[7]. Przez sześć miesięcy studiował dziennikarstwo na Uniwersytecie Illinois w Urbanie^[7]. Studiował w nowojorskiej szkole radiowej^[7]. Uczył się aktorstwa w Pasadena Playhouse^[8].

W 1958 zadebiutował na scenie off-Broadwayu w przedstawieniu Chaparral^[5]. W 1959 wystąpił jako John Kempe w produkcji off-broadwayowskiej Świętość Margery Kempe^[9]. Po raz pierwszy wystąpił na ekranie w niewielkiej roli policjanta w biograficznym dramacie kryminalnym Mad Dog Coll (1961) z Tellym Savalasem i jako Joe Lawson w serialu kryminalnym Tallahassee 7000 (1961) z Walterem Matthau. W 1963 trafił na Broadway jako Charles Widgin Rochambeau w sztuce Irwina Shawa Dzieci z ich gier^[10].

Pierwszą znaczącą rolę jako Norman zagrał w dramacie Roberta Rossena Lilith (1964). Gwiazdą tego filmu był Warren Beatty, który namówił Arthura Penna do obsadzenia Hackmana w filmie Bonnie i Clyde. Aktor za rolę Bucka, wspólnika tytułowej pary gangsterów, otrzymał swoją pierwszą nominację do Oscara, a jego kariera nabrała rozpędu. Prawdziwą gwiazdą stał się po zagraniu detektywa Popeye’a Doyle’a we Francuskim łączniku (1971), za rolę w którym otrzymał Oscara dla najlepszego aktora pierwszoplanowego. Następnie zagrał m.in. włóczęgę w Strachu na wróble (Scarecrow, 1973), człowieka uwikłanego w mafijne porachunki w Zasadzie domina (Domino Principle, 1977), ojca poszukującego syna zaginionego podczas wojny wietnamskiej w Niespotykanym męstwie (Uncommon Valor, 1983) i trenera koszykówki w Mistrzowskim rzucie (Hoosiers, 1986)^[2.3].

W latach 80. należał do grona najbardziej zapracowanych aktorów – tylko w latach 1987–1988 nakręcił dziewięć filmów^[2.1]. Za rolę agenta FBI w dreszczowcu kryminalnym Missisipi w ogniu (Mississippi Burning, 1988) był nominowany do Oscara^[2.2]. Za występ jako szeryf „Mały” Bill Daggett w westernie Clinta Eastwooda Bez przebaczenia (1992) otrzymał Oscara dla najlepszego aktora drugoplanowego.

Z aktorstwa wycofał się w 2004, kiedy to pojawił się po raz ostatni na ekranie w filmie Witamy w Mooseport, gdzie wcielił się w rolę byłego prezydenta USA, który kandyduje na urząd burmistrza małego miasteczka.

Wspólnie z archeologiem podwodnym Danielem Lenihanem napisał trzy powieści: Wake of the Perdido Star (1999), Justice for None (2004) oraz Escape from Andersonville (2008).

1 stycznia 1956 zawarł związek małżeński z Filipą „Faye” Maltese^[11], z którą miał syna Christophera (ur. 1960) oraz dwie córki – Elizabeth Jean i Leslie Anne. W 1986 doszło do rozwodu^[11]. W latach 1973–1974 był związany z Cloris Leachman^[11]. W grudniu 1991 ożenił się z Betsy Arakawą^[11].

26 lutego 2025 Hackman, jego żona Betsy Arakawa i jeden z trzech psów zostali znalezieni martwi w ich domu w Santa Fe^[12]. Dane uzyskane z rozrusznika serca Hackmana sugerują, że nie żył on od dziewięciu dni, a jego serce zatrzymało się 18 lutego^[13][14]. Koroner stwierdził kilka możliwych przyczyn śmierci 95-letniego aktora, w tym choroba układu krążenia i problemy z nerkami, a do pogorszenia jego stanu przyczyniła się prawdopodobnie zaawansowana choroba Alzheimera wpływająca na brak umiejętności zadbania o siebie^[15]. Jego żona zmarła na hantawirusowy zespół płucny - chorobę przenoszoną przez zakażone gryzonie. Kobieta prawdopodobnie zmarła kilka dni przed mężem (około tygodnia) i możliwe, że Gene Hackman nie był w stanie normalnie jeść z powodu zaawansowanej choroby Alzheimera^[15][16].

Rok	Nagroda	Kategoria	Film
1971	National Board of Review	Najlepszy aktor	Francuski łącznik (1971)
1972	Złoty Glob	Najlepszy aktor w filmie dramatycznym
	Nagroda Akademii Filmowej	Najlepszy aktor pierwszoplanowy
1973	Nagroda BAFTA	Najlepszy aktor pierwszoplanowy z Tragedią „Posejdona” (1972)
1974	National Board of Review	Najlepszy aktor	Rozmowa (1974)
1997	Nagroda Gildii Aktorów Ekranowych	Wybitny występ filmowego zespołu aktorskiego	Klatka dla ptaków (1996)
1998	National Board of Review	Najlepszy aktor	Missisipi w ogniu (1988)
1989	39. Międzynarodowy Festiwal Filmowy w Berlinie	Srebrny Niedźwiedź dla najlepszego aktora
1993	Nagroda BAFTA	Najlepszy aktor drugoplanowy	Bez przebaczenia (1992)
	Złoty Glob	Najlepszy aktor drugoplanowy
	Nagroda Akademii Filmowej	Najlepszy aktor drugoplanowy
2002	Złoty Glob	Najlepszy aktor w filmie komediowym lub musicalu	Genialny klan (2001)
2003	Złoty Glob	Nagroda im. Cecila B. DeMille’a	–

• Lista laureatów co najmniej dwóch aktorskich Oscarów

• Jan Słodowski, Andrzej Roman: Gwiazdy światowego kina. Leksykon. Warszawa: Editions Spotkania, 1992. ISBN 83-85195-83-1.
• Janusz Skwara. Gene Hackmana zwycięstwo i zmęczenie. „Film”. nr 27 (179/IV), s. 16, 22, 4 lipca 1976. Warszawa: RSW „Prasa-Książka- Ruch”. ISSN 0137-463X. 
• Teresa Krzemień. Być sobą i grać. Perfekcjonista nieudacznik. „Film”. nr 44 (1508/XXXII), s. 9, 30 października 1977. Warszawa: RSW „Prasa-Książka- Ruch”. ISSN 0137-463X. 
• Portret na życzenie: Gene Hackman. „Film”. nr 12 (1916/XLI), s. 22–23, 26 marca 1986. Warszawa: RSW „Prasa-Książka- Ruch”. ISSN 0137-463X. 

• Gene Hackman (1930–2025) w bazie IMDb (ang.)
• Gene Hackman w bazie Notable Names Database (ang.)
• Gene Hackman w bazie Filmweb
• Gene Hackman w bazie Discogs.com (ang.)