Graduał
Graduał lub graduale (łac. graduale) – jeden ze zmiennych śpiewów, wykonywanych podczas liturgii mszy w obrządku rzymskim (należący do tzw. proprium) oraz nabożeństw luterańskich. Gatunkowo jest to responsorium, a jego tekst zaczerpnięty jest z jednego z psalmów.
Termin „graduał” oznacza również księgę liturgiczną, zawierającą propria mszalne (zmienne śpiewy mszy).
Graduał jako część zmienna liturgii mszalnej
W obrządku rzymskim
W obrządku rzymskim i jego wariantach graduał wykonywany jest po lekcji, często poprzedzając śpiew Alleluja lub Tractus. W postaci chorałowej był to melizmatyczny śpiew kantora i jednocześnie recytowany przez celebransa[1]. W lekcjonarzu po reformie Soboru Watykańskiego II zastąpiony przez psalm responsoryjny, co jednak nie ogranicza możliwości wykonania w tym miejscu graduału z repertuaru chorałowego[2][3].
Graduał jest najstarszym i najważniejszym z propriów mszalnych, wywodzącym się z synagogalnej tradycji śpiewania psalmów na sposób responsoryjny, gdy kantor śpiewał poszczególne wersety przeplatane aklamacją całego zgromadzenia. Pierwotnie graduał zawierał całe psalmy, z czasem został zredukowany do formy responsorium z antyfoną i pojedynczym wersetem psalmowym. Nazwa śpiewu pochodzi od miejsca z którego śpiewany był graduał (łac. gradus, czyli stopień), czyli podwyższenia, najczęściej ze stopni ołtarzowych[4].
Graduał jest intonowany przez jednego lub dwóch kantorów do miejsca oznaczonego gwiazdką, po czym antyfonę śpiewa cały chór. Wers śpiewany jest przez dwóch kantorów do gwiazdki i kończony przez chór. Można również śpiewać graduał na właściwy sposób responsorialny, to jest z powtórzeniem całej antyfony po wersie[5].
W innych obrządkach
W obrządku ambrozjańskim ścisłym odpowiednikiem graduału jest psalmellus[6]. Natomiast w obrządku bizantyjskim za odpowiednik graduału można uznać prokimenon, który jednak śpiewa się przed czytaniem (a nie po)[7][8].
Graduał jako księga
W obrządku rzymskim i jego wariantach mianem graduału określa się także księgę liturgiczną, zawierającą wszystkie śpiewy mszalne. Jej nazwa wywodzi się od graduału w znaczeniu pierwszym. Graduały zawierały przede wszystkim śpiewy należące do części zmiennych (proprium) mszy, takie jak:
- introit
- graduał
- śpiew alleluja z wersetem
- offertorium
- communio
a także i te przynależne do części stałych (ordinarium), niekiedy zawarte w oddzielnym kyriale:
- Kyrie eleison
- Gloria
- Credo
- Sanctus (oddzielnie lub razem z Benedictus)
- Agnus Dei
- Ite missa est lub Benedicamus Domino.
Ostatnie wydanie typiczne graduału ukazało się w 1908[9]. Wydanie z 1979 zostało przystosowane do reform liturgii rzymskiej po soborze watykańskim II, ale nie jest wydaniem typicznym[3].
Przypisy
- ↑ Graduale sacrosanctae Romanae Ecclesiae de tempore et de Sanctis, Ss. D. N. Pii X. Pontificis Maximi iussu restitutum & editum, ad exemplar editionis typicae concinnatum, et rhythmicis signis a Solesmensibus monachis diligenter ornatum, Romae–Tornaci–Neo Eboraci: Desclée et Socii, 1961.
- ↑ Kongregacja ds. Kultu Bożego i Dyscypliny Sakramentów: Struktura mszy świętej oraz jej elementy i części. [w:] Ogólne wprowadzenie do Mszału Rzymskiego z trzeciego wydania Mszału Rzymskiego, Rzym 2002 [on-line]. KKBiDS, 6 listopada 2003, 61 [dostęp 2012-03-13]. [zarchiwizowane z tego adresu (2014-07-11)].
- ↑ a b Graduale sacrosanctae Romanae Ecclesiae de tempore et de Sanctis, primum sancti Pii X iussu restitutum & editum, Pauli VI Pontificis Maximi cura nunc recognitum, ad exemplar „Ordinis Cantus Missae” dispositum, & rhythmicis signis a Solesmensibus monachis diligenter ornatum, Solesmis 1979, s. 918.
- ↑ CATHOLIC ENCYCLOPEDIA: Gradual [online], www.newadvent.org [dostęp 2022-04-18].
- ↑ Graduale Sacrosanctae Romanae Ecclesiae de Tempore et de Sanctis, wyd. Desclee & Socii, 1961.
- ↑ Antiphonale Missarum iuxta ritum Sanctae Ecclesiae Mediolanensis, 2006, XXVIII+656, ISBN 978-88-7096-473-8.
- ↑ PROKIMENON [online], Orthodox Church of the Mother of God [dostęp 2025-01-04] (ang.).
- ↑ Prokimenony i alleluja wielkich świąt stałych [online], www.cerkiew.org.
- ↑ Graduale sacrosanctae Romanae Ecclesiae de Tempore et de Sanctis SS. D. N. Pii X. Pontificis Maximi jussu restitutum et editum, Typis Vaticanis, 1908.
| Wstęp | |||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Liturgia spowiednia | |||||||
| Liturgia wstępna | |||||||
| Liturgia Słowa Bożego |
| ||||||
| Liturgia Sakramentu Ołtarza |
| ||||||
| Liturgia końcowa | |||||||
| Agendy i śpiewniki |
| obrzędy liturgiczne |
| ||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| paramenty liturgiczne | |||||||
| księgi liturgiczne | |||||||
| bielizna kielichowa | |||||||
| szaty liturgiczne | |||||||
| strój chórowy | |||||||
| szaty papieskie | |||||||
| powiązane pojęcia |
Content Disclaimer
Informasi ini disarikan dari Wikipedia dan disajikan kembali untuk tujuan edukasi. Konten tersedia di bawah lisensi CC BY-SA 3.0. Kami tidak bertanggung jawab atas ketidakakuratan data yang bersumber dari kontribusi publik tersebut.
- The information displayed on this website is sourced in part or in whole from Wikipedia and has been adapted for the purpose of restating it. We strive to provide accurate and relevant information, however:
- There is no guarantee of absolute accuracy. Wikipedia is an open, collaborative project that can be edited by anyone, so information is subject to change.
- It is not intended to constitute professional advice. The content displayed is for informational and educational purposes only. For important decisions (e.g., medical, legal, or financial), please consult a professional.
- Content copyright. Wikipedia is licensed under the Creative Commons Attribution-ShareAlike License (CC BY-SA). This means that content may be reused with appropriate attribution and shared under a similar license.
- Responsible use. Any risk arising from the use of information from this website is entirely the responsibility of the user.