INFORMASILENGKAP.COM

Grossular
	Właściwości chemiczne i fizyczne
Skład chemiczny	krzemian wapnia i glinu (Ca3Al2(SiO4)3)
Twardość w skali Mohsa	6,5–7,5
Przełam	muszlowy
Łupliwość	brak, niewyraźna wg {110}
Pokrój kryształu	dwunastościenny, dwudziestoczterościenny
Układ krystalograficzny	regularny
Właściwości mechaniczne	kruchy
Gęstość	3,4–3,7 g/cm³
	Właściwości optyczne
Barwa	biały, zielona żółta, różowa, oliwkowa, brunatnoczerwona, pomarańczowa, brązowa, niebieskawa, rzadko czarna, niekiedy bezbarwny
Rysa	biała
Połysk	żywiczny, szklisty, tłusty
Inne	minerał izotropowy; Dyspersja: 0,027; Widmo absorpcyjne: częściowo diagnostyczne
	Multimedia w Wikimedia Commons
	Hasło w Wikisłowniku

Grossular – rzadki minerał z gromady krzemianów zaliczany do grupy granatów, rozpowszechniony tylko w niektórych regionach Ziemi^[2].

Nazwa pochodzi od łacińskiej nazwy agrestu Ribes grossularia, gdyż barwą i kształtem przypomina owoc tej rośliny^[1]^[2].

Właściwości

Luminescencja: promieniowanie rentgenowskie daje efekt intensywnego jarzenia o barwie pomarańczowej.
Inkluzje: liczne. Częste wtrącenia kryształków diopsydu, apatytu, aktynolitu i cyrkonu.

Krystalizuje w układzie regularnym. Wykształca kryształy w formie dwunastościanów rombowych, dwudziestoczterościanów deltoidowych^[3] i ich kombinacji^[1]^[2]. Występuje w formie skupień zbitych^[1], ziarnistych^[3], naskorupień oraz prawidłowo wykształconych, dużych kryształów^[2]. Spotykany jest jako minerał wrosły i narosły^[3]^[2]. Jest kruchy, przezroczysty do nieprzezroczystego^[1], spotykany jest w wielu kolorach. Posiada białą rysę oraz szklisty bądź tłusty połysk. Rozpuszczalny w gorącym kwasie solnym^[4].

Odmiany mineralogiczne i gemmologiczne

hessonit (kamień cynamonowy) – pomarańczowoczerwony, pomarańczowy, zasobny w żelazo^[2],
tsavoryt – szmaragdowy, bogaty w wanad (najczęściej z Kenii i Tanzanii)^[2],
rosolit – różowy^[2],
romanzovit – brunatnoczerwony (z Finlandii)^[2],
nefryt transvaalski (jadeit, żad) – zielony (z Afryki Południowej)^[2],
leukogranat – bezbarwny^[2],
hydrogrossular – hydrogranat^[2].

Występowanie

Minerał skał metamorficznych, występuje głównie w wapieniach, marmurach (zmienione regionalnie)^[1], skarnach (węglanowo-krzemianowe zmienione kontaktowo)^[1]^[2], żyłach serpentynitów i rodonitów. Powstaje w metasomatycznie zmienionych, magmowych skałach zasadowych i ultrazasadowych^[2]. Także w skałach zmienionych chemicznie (rodingit)^[1]^[2]^[5]; w szczelinach tych skał^[3]. Niekiedy występuje w skałach okruchowych, najczęściej w piaskach i żwirach^[2]. Towarzyszą mu kalcyt, wezuwian, diopsyd, kalcyt, andradyt, epidot, zoisyt, wollastonit, danalit oraz klinochlor^[1]^[3].

Miejsce występowania^[2]

Chiny – białe;
Sri Lanka^[4] – hessonity o czerwonym zabarwieniu;
Kenia^[4] – kryształy o barwie różowej i zielonej;
Tanzania^[4] – ciemnozielone tsaworyty, kryształy żółte i różowe;
USA^[4] – Kalifornia, Kolorado (kryształy pomarańczowe i bezbarwne);
Kanada^[4] – Asbestos w prowincji Quebec (pomarańczowe lub różowe znacznych rozmiarów);
Meksyk^[4] – Region Chihuahua (rosolit, dobrze wykształcone kryształy białe i zielone);
RPA^[4] – Transvaal, Pakistan, Rosja – Ural, Jakucja, Syberia (zielone);
Brazylia^[4];
Szwajcaria^[4] – masyw Zermatt;
Włochy – Piemont i Elba^[4];
Pakistan^[4];
Czechy^[5];
Mali^[2];
Rumunia^[2];
Niemcy;
Wielka Brytania;
Norwegia;
Korea Południowa^[2];

W Polsce spotykany w skałach metamorficznych okolic Strzelina, na Pogórzu Izerskim (Stara Kamienica), Izerskich Garbach, w Miedziance (Rudawy Janowickie), Gębczycach, Podzamku, Jordanowie^[4], Kletnie, w rejonie Sobótki^[5] (Nasławice)^[1], w okolicach Kowar^[2]. Okazy z Jordanowa i Nasławic są zwykle składnikiem rodingitów^[2].

Zastosowanie

kamień szlachetny^[1].
W jubilerstwie dość znaczne, zwykle w postaci kaboszonów, paciorków oraz fasetkowo^[2]. Okazy oszlifowane mogą osiągać znaczną masę, prócz tsaworytu.
znaczenie naukowe i kolekcjonerskie^[1].
Do najbardziej poszukiwanych należą kamienie o zabarwieniu cynamonowym i pomarańczowoczerwonym. Okazy oszlifowane o masie ponad 60 ct są ozdobą kolekcji gemmologicznych, np. kamea z hessonitu z rzeźbą głowy Chrystusa o masie 61,5 ct.
Materiał biały, zbity wykorzystywany jest w rzeźbiarstwie.
Cieszy się dużym uznaniem wśród kolekcjonerów^[2].

Zobacz też

granat

Przypisy

↑ ^a ^b ^c ^d ^e ^f ^g ^h ⁱ ^j ^k ^l ^m ⁿ ^o ^p ^q ^r ^s ^t ^u EligiuszE. Szełęg EligiuszE., Minerały i skały Polski, Multico Oficyna Wydawnicza, 2023, s. 196, ISBN 978-83-7073-816-7 .
↑ ^a ^b ^c ^d ^e ^f ^g ^h ⁱ ^j ^k ^l ^m ⁿ ^o ^p ^q ^r ^s ^t ^u ^v ^w ^x ^y ^z JerzyJ. Żaba JerzyJ., Ilustrowana encyklopedia skał i minerałów, Wydawnictwa Videograf SA, 2024, s. 164, ISBN 978-83-8293-231-7 .
↑ ^a ^b ^c ^d ^e RupertR. Hochleitner RupertR., Minerały, kamienie szlachetne, skały, Multico Oficyna Wydawnicza, 2022, s. 326, ISBN 978-83-7073-816-7 .
↑ ^a ^b ^c ^d ^e ^f ^g ^h ⁱ ^j ^k ^l ^m WalterW. Schumann WalterW., Minerały świata, Alma-Press, 2003, s. 130, ISBN 978-83-7020-313-9 .
↑ ^a ^b ^c JanJ. Parafiniuk JanJ., Atlas Minerałów, Multico Oficyna Wydawnicza, 2019, s. 206, ISBN 978-83-7073-845-7 .

Bibliografia

KazimierzK. Maślankiewicz KazimierzK., Kamienie szlachetne, wyd. 3, Warszawa: Wydawnictwo Geologiczne, 1982 .
MichałM. Sachanbiński MichałM., Vademecum zbieracza kamieni szlachetnych i ozdobnych, Warszawa: Wydawnictwo Geologiczne, 1984, ISBN 83-220-0199-1 .

[książka1-1] ↑ ^a ^b ^c ^d ^e ^f ^g ^h ⁱ ^j ^k ^l ^m ⁿ ^o ^p ^q ^r ^s ^t ^u EligiuszE. Szełęg EligiuszE., Minerały i skały Polski, Multico Oficyna Wydawnicza, 2023, s. 196, ISBN 978-83-7073-816-7 .

[książka4-2] ↑ ^a ^b ^c ^d ^e ^f ^g ^h ⁱ ^j ^k ^l ^m ⁿ ^o ^p ^q ^r ^s ^t ^u ^v ^w ^x ^y ^z JerzyJ. Żaba JerzyJ., Ilustrowana encyklopedia skał i minerałów, Wydawnictwa Videograf SA, 2024, s. 164, ISBN 978-83-8293-231-7 .

[książka2-3] RupertR. Hochleitner RupertR., Minerały, kamienie szlachetne, skały, Multico Oficyna Wydawnicza, 2022, s. 326, ISBN 978-83-7073-816-7 .

[książka7-4] ↑ ^a ^b ^c ^d ^e ^f ^g ^h ⁱ ^j ^k ^l ^m WalterW. Schumann WalterW., Minerały świata, Alma-Press, 2003, s. 130, ISBN 978-83-7020-313-9 .

[książka3-5] JanJ. Parafiniuk JanJ., Atlas Minerałów, Multico Oficyna Wydawnicza, 2019, s. 206, ISBN 978-83-7073-845-7 .

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

Grossular