Ten artykuł dotyczy stanu. Zobacz też: inne znaczenia.

Tennessee

State of Tennessee

stan
16. stan od 1 czerwca 1796
Most Hernando de Soto nad rzeką Missisipi w Memphis.
Pieczęć Flaga
Dewiza: Agriculture and commerce
Państwo	Stany Zjednoczone
Stolica	Nashville
Kod ISO 3166-2	US-TN
Gubernator	Bill Lee (R)
Powierzchnia	109 247 km²[1]
Populacja (2024) • liczba ludności	7 227 750[2]
• gęstość	67,6 os./km²
Strefa czasowa	UTC-05:00 UTC-04:00
Języki urzędowe	angielski
Położenie na mapie USA
36°N 86°W/36,000000 -86,000000
Multimedia w Wikimedia Commons
Hasło w Wikisłowniku
Informacje w Wikipodróżach
Strona internetowa

Tennessee (wymowa: /tɛnɪˈsiː/^ⓘ) – stan na południowym wschodzie Stanów Zjednoczonych. Graniczy z ośmioma stanami, na północy z Kentucky i Wirginią, na wschodzie z Karoliną Północną, na południu z Georgią, Alabamą, Missisipi, a na zachodzie z Arkansas i Missouri^[3].

Stan odegrał ważną rolę w wojnie secesyjnej, gdzie rozegrano wiele ważnych bitew, w tym bitwę pod Shiloh, która była wówczas najbardziej śmiercionośną bitwą w historii Ameryki. Więcej bitew stoczono jedynie w sąsiedniej Wirginii^[4].

Obszar metropolitalny Nashville–Davidson–Murfreesboro jest największy w stanie i liczy ponad 2,1 mln mieszkańców^[5].

Swoje siedziby mają tutaj takie firmy jak FedEx, International Paper, Dollar General(inne języki), AutoZone(inne języki), Tractor Supply(inne języki) i HCA Holdings(inne języki)^[3].

• Dewiza: Agriculture and Commerce („Rolnictwo i handel”)
• Przydomek: Volunteer State („Stan ochotników” – dotyczy udziału mieszkańców stanu w wojnie roku 1812)
• Symbole: przedrzeźniacz, tulipanowiec amerykański, irys

• 1541 – na terytorium obecnego stanu dotarła ekspedycja Hernando de Soto.
• 1763 – poprzez traktat paryski obszar został włączony do posiadłości angielskich.
• 1784 – terytorium zostało ogłoszone „stanem” Franklina.
• 1796 – Tennessee stało się jednym ze stanów USA.
• 1866 – w miejscowości Pulaski zawiązana została organizacja Ku Klux Klan.
• 1968 – w Memphis od kuli zamachowca zginął Martin Luther King.

Stan o bardzo wydłużonym kształcie. Wschodnia część stanu jest górzysta (Appalachy), środkową stanowi dolina Tennessee, a zachodnią wyżyna Cumberland i dolina Missisipi. W krajobrazie stanu dominują rolnictwo i leśnictwo. Roślinność stanowią lasy liściaste (zachód), mieszane (wschód) i jodłowo-świerkowe w górach.

• Klimat: podzwrotnikowy wilgotny, średnia temp. w styczniu 4–5 st. C, w lipcu 25–27 st. C
• Główne rzeki: Missisipi, Cumberland i Tennessee
• Najwyższy szczyt: Clingmans Dome (2025 m n.p.m.)
• Liczba hrabstw: 95 (lista)
• Największe hrabstwo: Shelby
• Liczba parków stanowych: 50

Jest w dwóch strefach czasowych: East Tennessee w UTC-05:00 i Middle Tennessee oraz West Tennessee w UTC-06:00. W Tennessee znajduje się więcej jaskiń niż w jakimkolwiek innym stanie. Ponad 10 tys. (20%) amerykańskich jaskiń znajduje się w Tennessee^[6].

Na terenie stanu Tennessee znajduje się 345 miast (city lub town), w tym 6 o liczbie ludności przekraczającej 100 000, 62 powyżej 10 000 mieszkańców, a 230 powyżej 1000 mieszkańców (2021 r.)^[7].

Nashville

Memphis

Knoxville

Chattanooga

Clarksville

Murfreesboro

Franklin

Johnson City

Jackson

Hendersonville

Największe miasta w stanie Tennessee, powyżej 60 000 mieszkańców (2021)^[7]

Lista miast zamieszkanych przez 7500 lub więcej osób (2021 r.)^[7]:

Spis ludności z roku 2020 stwierdza, że stan Tennessee liczy 6 910 840 mieszkańców, co oznacza wzrost o 564 735 (8,9%) w porównaniu z poprzednim spisem z roku 2010^[8]. Dzieci poniżej piątego roku życia stanowią 6,0% populacji, 22,1% mieszkańców nie ukończyło jeszcze osiemnastego roku życia, a 16,7% to osoby mające 65 i więcej lat. 51,2% ludności stanu stanowią kobiety^[9].

W 2023 roku najpowszechniej używanymi językami są^[10]:

• język angielski – 91,7%,
• język hiszpański – 5,1%.

Według danych pięcioletnich z 2023 roku, 73,5% mieszkańców stanowi ludność biała (71,5% nie licząc Latynosów), 15,9% to czarnoskórzy Amerykanie lub Afroamerykanie, 6% miało rasę mieszaną, 1,8% to Azjaci, 0,25% rdzenna ludność Ameryki i 0,07% Hawajczycy i mieszkańcy innych wysp Pacyfiku. Latynosi stanowią 7,1% ludności stanu^[10].

Poza osobami pochodzenia afroamerykańskiego, do największych grup należą osoby pochodzenia angielskiego (12,3%), „amerykańskiego” (11,7%), irlandzkiego (9,2%) i niemieckiego (9%). Do innych większych grup należą osoby pochodzenia meksykańskiego (266,2 tys.), włoskiego (156,6 tys.), europejskiego nieokreślonego (152,2 tys.), szkockiego (144 tys.), szkocko-irlandzkiego (126,2 tys.), francuskiego (111,2 tys.), afrykańskiego subsaharyjskiego (82,6 tys.), polskiego (72,8 tys.), walijskiego i innego brytyjskiego (71,9 tys.), oraz holenderskiego (55,3 tys.)^[10].

 Osobny artykuł: Protestantyzm w Tennessee.

Tennessee jest trzecim najbardziej religijnym stanem w USA, gdzie ponad trzy czwarte dorosłych twierdzi, że wierzy w Boga z absolutną pewnością^[3].

Struktura religijna w 2014 r.^[11]:

• protestanci – 73%:
  • ewangelikalni – 52%,
  • głównego nurtu – 13%,
  • historyczni czarni protestanci – 8%,
• bez religii – 14% (w tym: 3% agnostycy i 1% ateiści),
• katolicy – 6%,
• mormoni – 1%,
• pozostałe religie – 6% (w tym: świadkowie Jehowy, żydzi, muzułmanie, hinduiści, prawosławni, buddyści, unitarianie uniwersaliści i bahaiści^[12]).

Większość protestantów w Tennessee to baptyści, a największą pojedynczą organizacją w stanie jest Południowa Konwencja Baptystów. Pod względem liczby członków na kolejnych miejscach plasują się Zjednoczony Kościół Metodystyczny i Kościół katolicki. Obok baptystów, społeczność ewangelikalna jest silnie reprezentowana przez lokalne zbory bezdenominacyjne (np. New Direction Christian Church), Kościoły Chrystusowe, zbory zielonoświątkowe i wiele mniejszych grup^[12].

Produkt krajowy brutto Tennessee w 2015 roku osiągnął wartość 177,1 mld USD^[13], co uplasowało stan na 18. miejscu w Stanach Zjednoczonych^[13]. Roczny wzrost PKB w 2016 roku wyniósł 2% i był wyższy od przeciętnej w Stanach Zjednoczonych (średnia dla wszystkich stanów w 2016 roku wyniosła 1,5%)^[14]. W przeliczeniu na głowę mieszkańca w 2016 roku wyniósł on 43 267 co uplasowało stan na 38. miejscu spośród amerykańskich stanów (średnia krajowa w 2016 wyniosła 50 577USD)^[15].

• chemiczny
• tekstylny
• elektro-maszynowy
• wełny
• spożywczy

W 2019 roku energia elektryczna w stanie wytwarzana jest przez elektrownie atomowe (44%), węglowe (23%), z gazu ziemnego (20%) i energię wodną (12%)^[16].

Obszary uprawne zajmują 40% powierzchni stanu. Ponad 14 milionów akrów gruntów rolnych i leśnych poza rolnictwem generuje rocznie około 300 mln dolarów ze sprzedaży drewna, co czyni Tennessee jednym z wiodących w kraju producentów tarcicy liściastej^[17].

• Główne uprawy: tytoń, pomidory, fasola szparagowa, bawełna, soja, kukurydza, pszenica i sorgo
• Hodowla kóz, bydła, koniowatych, brojlerów i trzody chlewnej

Najbardziej wysunięte na zachód miasto Tennessee, Memphis, jest jednym z najbardziej ruchliwych na świecie węzłów komunikacyjnych dla transportu barkowego, lotniczego, ciężarowego i kolejowego^[16].

• Nashville – światowa stolica muzyki country
• W Tennessee, w Graceland, znajduje się posiadłość i grób Elvisa Presleya
• Park Narodowy Great Smoky Mountains
• Nashville Predators – klub hokejowy występujący w lidze NHL od roku 1998
• W mieście Lewisburg znajduje się związek hodowców koni Tennessee Walker