Elizabeth Freeman (kilala din bilang Mumbet)
Larawang pinta ni Susan Anne Ridley Sedgwick, c. 1812
Kapanganakan	c. 1744 Claverack, Lalawigan ng New York
Kamatayan	28 Disyembre 1829(1829-12-28) (84–85 taong gulang)  Stockbridge, Massachusetts, Estados Unidos
Ibang pangalan	Bett, Mumbet, Mum Bett
Trabaho	Komadrona, tagapaglingkod
Kilala sa	Brom at Bett v. Ashley (1781), nakamit ang kalayaan batay sa karapatang pangkonstitusyon sa libertad

Si Elizabeth Freeman (c. 1744 – Disyembre 28, 1829), na mas kilala sa kanyang pangalan noong alipin na Mum  Bett, Mumbet o simpleng Bet, ay isang babaeng Aprikano-Amerikano na ang makasaysayang kaso para sa kanyang kalayaan ay nakatulong sa pagtapos ng pagka-alipin sa Massachusetts. Ang matagumpay niyang legal na hamon noong 1781, sa kasong Brom and Bett v. Ashley (Brom at Bett laban kay Ashley), ay isa sa mga unang pagkakataon na isang alipin sa Estados Unidos ang nanalo ng kalayaan sa pamamagitan ng korte. Sa pagpapasya pabor sa kanya, natuklasan ng Kataas-taasang Hukuman sa Hudikatura ng Massachusetts na ang pagka-alipin ay hindi naaayon sa Konstitusyon ng Massachusetts ng 1780, na nagsasaad na ang lahat ng tao ay ipinanganak na malaya at pantay-pantay.

Ang kanyang kaso ay kalaunang binanggit sa pagsusuring apela ng kaso ni Quock Walker, kung saan pinagtibay ng hukuman ang kalayaan ni Walker batay sa parehong konstitusyon. Ang naturang pasya ay malawakang itinuring na nagwakas, sa paraang di-tahasang ipinahayag, sa pagka-alipin sa Massachusetts, kaya't naging mahalagang bahagi ang ambag ni Freeman sa maagang kasaysayan ng karapatang sibil sa Estados Unidos.

Bilang pagpapahayag ng kanyang pagnanais sa kalayaan, sinabi ni Freeman:

Any time, any time while I was a slave, if one minute's freedom had been offered to me, and I had been told I must die at the end of that minute, I would have taken it—just to stand one minute on God's airth [sic] a free woman—I would. ("Sa anumang oras, habang ako ay isang alipin, kung kahit isang minutong kalayaan ay inialok sa akin, at sinabihan akong mamamatay ako sa pagtatapos ng minutong iyon, tatanggapin ko iyon—kahit isang minutong makatayo lamang sa lupa ng Diyos bilang isang malayang babae—gagawin ko.")

— Elizabeth Freeman^[1]

Ipinanganak si Freeman sa pagka-alipin noong unang bahagi ng dekada 1740 (tinatayang 1744) sa Claverack, New York.^[2] Sa murang edad, siya at marahil ang kanyang kapatid ay dinala sa tahanan ni Koronel John Ashley ng Sheffield, Massachusetts, bilang bahagi ng regalo sa kasal nang magpakasal si Ashley sa anak na babae ng kanyang dating may-ari.^[3] Dito, siya ay napasailalim sa isang prominenteng pamilya kung saan bahagi ng araw-araw na buhay ang mga diskusyon tungkol sa kalayaan at karapatan sa panahon bago at habang umiiral ang Rebolusyong Amerikano.

Noong 1780, ipinasa ng Massachusetts ang bagong konstitusyon na nagsasabing "ang lahat ng tao ay ipinanganak na malaya at pantay-pantay."^[4] Dahil dito, humingi si Freeman ng tulong sa isang abogado na si Theodore Sedgwick upang hamunin ang kanyang pagka-alipin. Kasama rin sa kaso si Brom, isa pang alipin.^[5]

Noong Agosto  21, 1781, sa kasong Brom & Bett vs. John Ashley sa Hukuman ng Karaniwang mga Kaso ng Kondado ng Berkshire sa Great Barrington, napagpasyahan ng hurado na si Freeman at Brom ay hindi legal na alipin sa ilalim ng bagong konstitusyon at ipinagkaloob ang kanilang kalayaan pati na rin 30 shilling na danyos.^[6] Ang orihinal na rekord ng korte ay nagpapakita ng desisyon na binasura ang pag-aangkin ni Ashley sa panghabambuhay na serbisyo.^[7]

Matapos magsampa ng apela si Ashley, ibinaba niya ito, kaya nanatili ang desisyon.^[8] Ang tagumpay ni Freeman ay nagbigay ng legal na presedensiya na nakatulong sa mga kasunod na kaso tulad ni Quock Walker, na nagpatigil sa pagka-alipin sa Massachusetts sa kalagitnaan ng dekada 1780.^[9]

Pagkatapos makamit ang kanyang kalayaan, pinili ni Bet ang pangalang Elizabeth Freeman.^[10] Bagama't inalok siyang muling maglingkod kay Ashley bilang bayad na alipin, pinili niyang magtrabaho sa pamilya Sedgwick bilang bayad na kasambahay, tagapangalaga, manggagamot, at komadrona.^[3] Nagtrabaho siya sa pamilya nito hanggang 1808 at naging senyor na tagapaglingkod.^[11] Sa katunayan, ang pangalang “Mumbet” na karaniwang tinatawag kay Freeman ay nilikha mismo ng mga anak ng pamilya Sedgwick.^[11]

Sa kanyang paglingkod sa Sedgwick, naging respetadong miyembro si Freeman ng komunidad sa Stockbridge. Dahil sa kanyang tiyaga at ipon mula sa trabaho, nakabili siya ng sariling bahay noong mga 1808, kung saan nanirahan siya kasama ang kanyang anak at pamilya.^[3] Isa itong pambihirang tagumpay para sa isang babaeng Aprikano-Amerikano na dati ay alipin.

Ayon sa mga tala, ang kanyang asawa (pangalan ay hindi alam) ay hindi na nakabalik mula sa serbisyo sa Rebolusyong Amerikano.^[12]

Namatay si Elizabeth Freeman noong Disyembre  28, 1829, sa edad na humigit-kumulang 85.^[13] Siya ay inilibing sa lote ng pamilyang Sedgwick sa Sementeryo ng Stockbridge—isang bihirang karangalan para sa isang hindi miyembro ng pamilya, na sumasalamin sa mataas na respeto sa kanya.^[13] Siya lamang ang tanging hindi kamag-anak na nakalibing sa lote ng mga Sedgwick.^[14] Ang kanyang lapida ay nagbibigay pugay sa kanyang karakter at tiyaga sa kabila ng kakulangan sa edukasyon. Ito ang nakasulat sa kanyang lapida:

ELIZABETH FREEMAN, also known by the name of MUMBET died Dec. 28th 1829. Her supposed age was 85 Years. She was born a slave and remained a slave for nearly thirty years; She could neither read nor write, yet in her own sphere she had no superior or equal. She neither wasted time nor property. She never violated a trust, nor failed to perform a duty. In every situation of domestic trial, she was the most efficient helper and the tenderest friend. Good mother, farewell.^[15] (ELIZABETH FREEMAN, na kilala rin sa pangalang MUMBET, pumanaw noong Disyembre 28, 1829. Ang tinatayang edad niya ay 85 taon. Ipinanganak siyang alipin at nanatiling alipin sa halos tatlumpung taon; Hindi siya marunong bumasa o sumulat, subalit sa kanyang sariling mundo ay walang kasing-husay o kapantay. Hindi niya sinayang ang oras o ari-arian. Hindi niya kailanman nilabag ang tiwala, ni nabigo sa pagtupad ng tungkulin. Sa bawat pagsubok sa loob ng tahanan, siya ang pinaka-mahusay na katulong at pinakamatapat na kaibigan. Mabuting ina, paalam.)

Ang desisyon sa kasong Elizabeth Freeman noong 1781 ay ginamit bilang presedensiya nang marinig ng Kataas-taasang Hukuman ng Massachusetts ang apela sa kasong Quock Walker v. Jennison sa parehong taon, at pinagtibay ang kalayaan ni Walker. Ang mga kasong ito ang naglatag ng mga legal na batayan na nagtapos sa pagka-alipin sa Massachusetts. Ang Vermont ay nauna nang malinaw na nag-alis ng pagka-alipin sa kanilang konstitusyon.^{[15][16][17][8]}

Ang gintong kuwintas na may mga perlas na makikita sa larawan ni Freeman ay muling ginawa bilang pulseras at nagdadala ng kanyang palayaw na "Mumbet."^[18] Ang pulseras ay muling ginawa ni Catharine Sedgwick nang makuha niya ang orihinal na kuwintas matapos pumanaw si Freeman.

Si Freeman ay pinangalanan sa Sentrong Elizabeth Freeman, isang organisasyon sa Kondado ng Berkshire na nakatuon sa paglaban sa karahasan sa tahanan at sekswal na karahasan.^[19]

Bilang pagdiriwang sa papel ni Elizabeth Freeman sa kanyang walk to freedom o lakad sa kalayaan, inilunsad ang isang bantayog bilang parangal sa kanya ng Sheffield Historical Society (Lipunang Pangkasaysayan ng Sheffield) noong Agosto 2022.^[20][21]

Si Freeman ay tinaguriang "Rosa Parks ng kanyang panahon."^[22] Ang mga ginawa ni Freeman ay nakatulong upang maging inspirasyon ang kilusang laban sa pagka-alipin.

Inaangkin ng lider sa karapatang sibil at historyador na si W. E. B. Du Bois si Freeman bilang kanyang kamag-anak at isinulat niya na nagpakasal si Freeman sa kanyang lolo sa ina sa ikatlong henerasyon na si "Jack" Burghardt.^[23][24] Gayunpaman, 20 taon na mas matanda si Freeman kaysa kay Burghardt, at walang tala ng ganitong kasal na natagpuan.

Maaaring si Betsy Humphrey, anak na babae ni Freeman, ang nagpakasal kay Burghardt matapos umalis sa lugar ang kanyang unang asawa na si Jonah Humphrey "mga 1811" pagkatapos mamatay ang unang asawa ni Burghardt (mga 1810). Kung ganoon, si Freeman ay magiging madrastang lola sa ikalawang antas ni Du Bois. May ilang anekdotang ebidensya na sumusuporta sa pag-aasawa ni Humphrey kay Burghardt, kaya't malamang ay nagkaroon ng malapit na ugnayan sa pagitan ng pamilya ni Freeman at ni Burghardt sa isang paraan.^[15]