R
R R
| |||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| A | B | C | D | E | |||
| F | G | H | I | J | |||
| K | L | M | N | Ñ | |||
| O | P | Q | R | S | |||
| T | U | V | W | X | |||
| Y | Z | ||||||
Digrafos
| |||||||
| ch | gu | ix | ll | ny | |||
| qu | rr | ||||||
Atros simbolos
| |||||||
| Ç | l·l | nn | tz | ||||
A R (erre[1]) ye a decinovena letra de l'alfabeto aragonés y quincena consonant. Ye tamién una letra de l'alfabeto latino. Representa o fonema vibrant alveolar simple entre vocals, pero dezaga de consonant representa o fonema vibrant alveolar multiple.
Historia
Se corresponde con a letra R de l'alfabeto latino u romano, que proviene d'o griego rho, apareixida dende o signo fenicio rosas, que significaba cabeza. A r minuscla procede d'a r redonda d'a escritura carolinchia.
| Hieroglifico (Fonograma R)[2] |
Escritura hieratica (Fonograma R) |
Proto-Semitico R |
Fenicio R |
Griego Rho |
Etrusco R |
Latino R |
Cursiva moderna R | ||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
|
|
|
En aragonés
Representa en aragonés o fonema alveolar vibrant simple sonoro /ɾ/:[3]
- En posición intervocalica: orella ([o'ɾeʎa]), mosicaire ([mosi'kajɾe]), baruca ([ba'ɾuka]), allora ([a'ʎoɾa]), derivar ([deɾi'βaɾ]), historia ([is'toɾja]), fatera ([fa'teɾa]).
- Debant u dezaga de consonant: barfulaire ([baɾfu'lajɾe]), alufrar ([alu'fɾaɾ]), crepa (['kɾepa]), enfornar ([eɱfoɾ'naɾ]), portiello ([poɾ'tjeʎo]), gabardera ([gaβaɾ'ðeɾa]), gorga (['goɾɣa]).
- En a variant de l'articlo ro, ra, ros, ras, ya que tien un contexto postvocalico: Ye rematato ro día, cayeba ra uambra, tresbatiba ras claus, replegó ros anayons, ta ro cambo, de ra fuent.
Bellas vegadas a <r> intervocalica puet no pronunciar-se en a parla informal, manimenos sí se mantiene en a escritura: quiere ([’kjeɾe] u ([‘kje]), encara ([en’kaɾa] u [en’ka]), pareix ([pa’ɾei̯ʃ] u [pa’iʃ]), etc.
Representa o fonema vibrant alveolar multiple /r/ en posición inicial de parola y dezaga d'as consonants <l>, <n> y <s>: rai ([raj]), redir ([re'ðiɾ]), ringlera ([riŋ'gleɾa]), rodeta ([ro'ðeta]), rustir ([rus'tiɾ]), alredor ([alre'ðoɾ]), enronar ([enro'naɾ]), israelina ([israe'lina]). En posición intervocalica iste soniu ye representau por o digrafo <rr>: agüerro ([a'ɣwero]), escarrar ([eska'raɾ]), correu (['korew]), encarranyar ([eŋkara'ɲar]), ferraina ([fe'rajna]), esbarrar ([ezβa'raɾ]), altorribagorzano ([altoriβaɣor'θano]), papirroi ([pa'piroj]), zorrera ([θo'reɾa]), fierro (['fjero]).
En posición final absoluta s'escribe <r>, y puet pronunciar-se [ɾ] u no pas [Ø]: fabolar ([faβo'laɾ] u [faβo'la]), pastor ([pas'toɾ] u [pas'to]), ulor ([u'loɾ] u [u'lo]), ruixar ([ruj'ʃaɾ] u [ruj'ʃa]), bater ([ba'teɾ] u [ba'te]), bullir ([bu'ʎjɾ] u [bu'ʎi]), fer ([feɾ] u [fe]), millor ([mi'ʎoɾ] u [mi'ʎo]), muyir ([mu'yjɾ] u [mu'yi]), quefer ([ke'feɾ] u [ke'fe]). Iste fonema en posición final ye mudo en ansotano, chistabín y ribagorzano, manimenos ye latent y reapareix en derivaus: pastorada ([pasto'ɾaða]), uloreta ([ulo'ɾeta]), aqueferau ([ake'feɾaw]).
En infinitivos seguius de cliticos, no gosa pronunciar-se a <r> final en a mayoría de parlas: fer-lo (['felo]), chirar-las ([tʃi'ɾalas]), pillar-ne ([pi'ʎane]), besar-te ([be'sate]), ir-se-ne (['isene]). Igualment no se gosa pronunciar cuan se troba debant de <s> en posición final: enganyapastors ([eŋgaɲapas’tos]), mullers ([mu’ʎes]), calors ([ka’los]), quiers ([’kjes]), abetars ([aβe’tas]), corders ([koɾ’ðes]).
Referencias
- ↑ (an) Diccionario aragonés-castellano-catalán. Estudio de Filología Aragonesa. Edacar num. 14. Zaragoza. Edicions Dichitals de l'Academia de l'Aragonés. ISSN 1988-8139. Octubre de 2024 (accesible vía web).
- ↑ Brockhaus and Efron Encyclopedic Dictionary
- ↑ (an) Ortografía de l'aragonés. AAL
Vinclos externos
Content Disclaimer
Informasi ini disarikan dari Wikipedia dan disajikan kembali untuk tujuan edukasi. Konten tersedia di bawah lisensi CC BY-SA 3.0. Kami tidak bertanggung jawab atas ketidakakuratan data yang bersumber dari kontribusi publik tersebut.
- The information displayed on this website is sourced in part or in whole from Wikipedia and has been adapted for the purpose of restating it. We strive to provide accurate and relevant information, however:
- There is no guarantee of absolute accuracy. Wikipedia is an open, collaborative project that can be edited by anyone, so information is subject to change.
- It is not intended to constitute professional advice. The content displayed is for informational and educational purposes only. For important decisions (e.g., medical, legal, or financial), please consult a professional.
- Content copyright. Wikipedia is licensed under the Creative Commons Attribution-ShareAlike License (CC BY-SA). This means that content may be reused with appropriate attribution and shared under a similar license.
- Responsible use. Any risk arising from the use of information from this website is entirely the responsibility of the user.

