Ch
Ch Ch
| |||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| A | B | C | D | E | |||
| F | G | H | I | J | |||
| K | L | M | N | Ñ | |||
| O | P | Q | R | S | |||
| T | U | V | W | X | |||
| Y | Z | ||||||
Digrafos
| |||||||
| ch | gu | ix | ll | ny | |||
| qu | rr | ||||||
Atros simbolos
| |||||||
| Ç | l·l | nn | tz | ||||
Ch (che[1], en minusclas ch) ye un digrafo emplegato en l'aragonés, o castellano, o polaco, o checo, o galés, o cornico y bretón entre atros.
En aragonés moderno se fa servir a ch en as grafías de l'Academia de l'Aragonés y de Uesca ta representar o sonito /t∫/. O mesmo sonito se representa en a grafía d'a Sociedat de Lingüistica Aragonesa con as letras G y J.
En a ortografía de l'aragonés medieval este digrafo ya podeba representar o fonema postalveolar africato xordo sobre tot cuan a scripta aragonesa se descompone, pero representaba a sobén o fonema sordo oclusivo d'a /k/ (parrochia, christo), u tamién a fricativa velar xorda (chan, Childerico que actualment en anglés, francés y catalán representan con o digrafo kh (khan, Khilderic) y en castellano con j, g (Jan).
Orichen d'o digrafo ch
Un d'os oríchens d'o digrafo ch en as grafías d'as luengas romances ye o suyo uso en helenismos en o mesmo latín. Cuan s'intensificó a helenización cultural d'as clases cultas romanas, a chent de cultura prebaba de reproducir con més difelidat a pronunciación griega en as aspiratas φ, θ y χ, que se representoron ph, th, ch, esto se cheneralizó en o periodo clasico y s'estendilló a lo latín vulgar.[2]
En latín medieval os nombres chermanicos que en orichen teneban una H- inicial se podeban escribir tamién con ch. Segunt Heinrich Lausberg l'antroponimo Chlodavicus provién d'un hipotetico *Hludawik en francico orichinal con una pronunciación con fricativa uvular xorda [χ],[3] pero os escribanos pronunciaban d'una forma culta como [k] orichinando Clöevis y dimpués Clovis.
En as grafías medievals d'as luengas romances, como por eixemplo en a grafía de l'aragonés medieval encara se feba servir a ch pa escribir helenismos como christiana u parrochia.
En aragonés medieval a ch tamién se feba servir en parolas patrimonials derivatas de parolas latinas con grupo -KT- en casos que se consideran castellanizacions foneticas (fecho, drecho, etcetera), que yeran mes frecuents en l'aragonés d'as comunidaz aragonesas. Este tipo de parolas tamién apareixen muito a sobén en malas transcripcions de textos medievals aragoneses feitas en os sieglos XIX y XX por autors que no sabeban aragonés ni paleografía y que no sabeban interpretar a traza que teneban os escribanos aragoneses d'abreviar o grupo -it- con guionets u falquetas en parolas como feito y dreito. A part d'a castellanización fonetica d'o grupo -KT- en l'aragonés d'as comunidaz aragonesas tamién se feba servir pa representar atros rasgos foneticos diferents de l'aragonés orichinal y coincidents con o castellano y mozarabe (regacho en cuenta de regallo, Torricho en cuenta de Torrillo), en competencia con a letra xe.
Ye en textos tardans de fins d'o sieglo XV cuan se produce a descomposición d'a scripta aragonesa y s'encomienza a cheneralizar a ortografía castellana cuan o uso d'a ch s'exampla a parolas con etimolochía latina y arabe que enantes s'escribiban con j, g y i. D'esta traza veyemos Villanueba de Borchaçut, alchama, Alchaferia, Lanacha, correchidor, Alfacharín etcetera en os textos d'a "Casa de Ganaders de Zaragoza", y en atros textos contemporanios podemos veyer coexistencia entre calonche y calonge, pontache y pontage u entre Cinecha y Cineja.
En aragonés
En aragonés o digrafo <ch> representa o fonema palatal africato xordo:[4] chacer ([tʃa'θeɾ]), chelo (['tʃelo]), chent (['tʃen]), chirar ([tʃi'ɾaɾ]), choven (['tʃoβen]), choɾdón ([tʃor'ðon]), chugar ([tʃu'ɣaɾ]), mesache ([me'satʃe]), pocha (['potʃa]), tocho (['totʃo]), enchaquia ([en'tʃakja]).
Referencias
- ↑ (an) Diccionario aragonés-castellano-catalán. Estudio de Filología Aragonesa. Edacar num. 14. Zaragoza. Edicions Dichitals de l'Academia de l'Aragonés. ISSN 1988-8139. Octubre de 2024 (accesible vía web).
- ↑ Rafael Lapesa "Historia de la lengua española", pp 61.
- ↑ Heinrich Lausberg "Lingüistica romanica. Tomo I fonetica" Editorial Gredos.
- ↑ (an) Ortografía de l'aragonés. AAL
Content Disclaimer
Informasi ini disarikan dari Wikipedia dan disajikan kembali untuk tujuan edukasi. Konten tersedia di bawah lisensi CC BY-SA 3.0. Kami tidak bertanggung jawab atas ketidakakuratan data yang bersumber dari kontribusi publik tersebut.
- The information displayed on this website is sourced in part or in whole from Wikipedia and has been adapted for the purpose of restating it. We strive to provide accurate and relevant information, however:
- There is no guarantee of absolute accuracy. Wikipedia is an open, collaborative project that can be edited by anyone, so information is subject to change.
- It is not intended to constitute professional advice. The content displayed is for informational and educational purposes only. For important decisions (e.g., medical, legal, or financial), please consult a professional.
- Content copyright. Wikipedia is licensed under the Creative Commons Attribution-ShareAlike License (CC BY-SA). This means that content may be reused with appropriate attribution and shared under a similar license.
- Responsible use. Any risk arising from the use of information from this website is entirely the responsibility of the user.