Pd12

Parowóz kkStB 6
Producent	Wr. Neustadt, StEG, Floridsdorf
Lata budowy	1894–1898
Układ osi	2'B (2'B n2v)
Wymiary
Masa pustego parowozu	49,8 t[1]
Masa służbowa	55,4 t (z tendrem 94,4 t)[2]
Masa przyczepna	28,8 t
Długość	10 500 mm (bez daszku budki)[3]
Długość z tendrem	16 605 mm[2]
Wysokość	4570 mm[3]
Rozstaw osi skrajnych	7300 mm[3]
Średnica kół napędnych	2100 mm[2]
Średnica kół tocznych	995 mm[2]
Napęd
Trakcja	parowa
Typ tendra	17C1 i inne
Ciśnienie w kotle	13 at[2]
Powierzchnia ogrzewalna kotła	141 m² (155,5 m²)[a]
Powierzchnia rusztu	2,9 m²[2]
Średnica cylindra	500/740 mm[2]
Skok tłoka	680 mm[1]
Parametry eksploatacyjne
Moc znamionowa	710 kW[1] (965 KM)
Maksymalna siła pociągowa	5450 kg[2]
Prędkość konstrukcyjna	90 km/h[2] (faktycznie do 130 km/h)[3]
Nacisk osi na szyny	14,4 t[2]

Pd12 – polskie oznaczenie PKP austriackiego parowozu pospiesznego serii kkStB 6, o układzie osi 2'B. Parowóz wykorzystywał parę nasyconą i silnik sprzężony. Zbudowano 68 lokomotyw tej serii, z czego w okresie międzywojennym na PKP pracowało 9 maszyn^[2].

Parowóz pospieszny serii 6 c.k. Kolei Państwowych (kkStB) został skonstruowany przez Karla Gölsdorfa, który był konstruktorem w państwowej fabryce StEG. W porównaniu z wcześniejszymi austriackimi lokomotywami pociągów osobowych, Gölsdorf zastosował w nim wysoko podniesiony kocioł, aby zwiększyć powierzchnię rusztu i umożliwić wydajniejsze opalanie gorszymi gatunkami węgla, tym samym zwiększyć moc lokomotywy^[3]. W latach 1894–1898 wyprodukowano 68 lokomotyw serii 6 w trzech austriackich fabrykach: StEG, Wiener Neustädter Lokomotivfabrik (WNL) i Lokomotivfabrik Floridsdorf (WLF)^[3]. Otrzymały one na kolei numery od 601 do 668, od 1905 roku zmienione na 6.01 do 6.68^[4].

Lokomotywy serii 6 stanowiły znaczny postęp w stosunku do najliczniejszych parowozów osobowych serii 4 i pozwoliły znacząco skrócić czas przejazdu pociągów pospiesznych między głównymi miastami Austro-Węgier. Mimo prędkości konstrukcyjnej 90 km/h, lokomotywy te rozwijały prędkość aż do 130 km/h^[3].

Po I wojnie światowej austro-węgierskie lokomotywy zostały rozdzielone pomiędzy nowo powstałe państwa. 20 przeszło na Koleje Austriackie (BBÖ)^[4].

Polskie Koleje Państwowe otrzymały 9 lokomotyw, oznaczonych jako seria Pd12^[2] (numery Pd12-1 do Pd12-9). Po II wojnie światowej nie było ich już na PKP^[5].

Najwięcej – 32 lokomotywy znalazły się w Czechosłowacji, z czego 28 weszło do eksploatacji na kolejach ČSD, otrzymując oznaczenie jako seria 264.0^[3] (numery 264.001 do 264.028)^[4]. Służyły one do 1941 roku^[3]. Pięć lokomotyw znalazło się po I wojnie światowej w ZSRR (m.in. dwie na Kolei Władykaukaskiej)^[4].

Parowóz pospieszny z dwucylindrowym silnikiem sprzężonym, na parę nasyconą, o układzie osi 2'B. Kocioł był dość wysoko podniesiony (oś kotła na wysokości 2590 mm), o sporej powierzchni ogrzewalnej^[a] i dużym ruszcie (2,9 m²), bez przegrzewacza^[2]. Kocioł miał 205 płomieniówek^[1]. Parowóz posiadał ciekawą, charakterystyczną dla niektórych austriackich parowozów architekturę, dzięki dwóm kołpakom na górze kotła, połączonym poziomą rurą z dwoma zaworami bezpieczeństwa na niej, pełniącą rolę osuszacza pary^[3]. Tylny kołpak mieścił zbieralnik pary, a przedni przepustnicę suwakową. Z pierwszego kołpaka był po prawej stronie wyprowadzony zewnętrzny przewód pary do prawego cylindra (wysokoprężnego)^[2]. Typowo dla austriackich parowozów, dymnica miała dwudrzwiowe drzwiczki.

Ostoja parowozu była wewnętrzna. Koła napędne miały średnicę 2,1 m, napędzana była pierwsza oś wiązana. Rozstaw sztywny osi wiązanych wynosił 2800 mm^[2]. Przedni dwukołowy wózek toczny o dużym rozstawie osi 2700 mm przejmował prawie połowę masy parowozu i osadzony był na obrotowym sworzniu^[2].

Parowóz miał dwucylindrowy silnik sprzężony, z suwakami płaskimi, mechanizmem rozrządu Heusingera i mechanizmem rozruchowym systemu Gölsdorfa^[2]. Hamulce były tylko na koła wiązane^[6]. Parowozy miały początkowo pojedynczy hamulec podciśnieniowy, a potem w 1901 jako pierwszy typ zostały wyposażone w próżniowy hamulec samoczynny pociągu Hardy’ego^[2][3].

Na pochyłości do 3‰ parowóz mógł ciągnąć pociąg o masie 210 ton z prędkością 100 km/h, a na pochyłości 10‰ – z prędkością 58 km/h^[3].

Z parowozem stosowano różne typy tendrów^[3], m.in. trzyosiowy o pojemności 16,7 m³ wody i 8,5 t węgla i masie służbowej 39 t (polskie oznaczenie 17C11)^[2].

Rozwinięciem konstrukcji lokomotyw serii 6 była seria 106 (Pd13).

• Jindřich Bek, Zdenek Bek, Parní lokomotivy ČSD [1], Praga, 1999, ISBN 80-86116-13-1 (cz.)
• Jan Piwowoński, Parowozy kolei polskich, Warszawa: WKiŁ, 1978
• Josef Pospichal, Lokstatistik